PHẠM TÂY SƠN

TỔ QUỐC VIỆT NAM – DANH DỰ – ĐỒNG BÀO TRÊN HẾT Thông tin để khai trí và phát triển.

Đôi điều suy nghĩ về “Hồi ức và Suy nghĩ” Người Sài Gòn

Đi “Nghĩa Vụ Quốc Tế”, 50000 thanh niên Việt Nam gục ngă tại Kampuchia

  

“Chiến thắng quân Trung Quốc xâm lược”, Sài g̣n 1979

     

Lạng Sơn, 1979

Ba mươi năm rồi cũng qua đi, qua rồi cái thời người dân xếp hàng mua nhu yếu phẩm và qua rồi cái cảnh con heo chỉ ăn lục b́nh và rau muống để chờ ngày hóa kiếp. Đất nước cũng đă thay đổi với ngần thời gian ấy, nhưng những vết hằn trong tâm trí người dân khó mà đổi thay, những bàng hoàng của những năm đầu sống trong xă hội mới chưa nguôi ngoai th́ những lần đổi tiền trong nửa đầu thập niên 80 như những vết cắt làm điêu đứng bao con người Việt… Những vết hằn kia khó mà phôi phai, những vết cắt kia khó mà liền da bởi những bất công vẫn xảy ra hàng ngày ở mọi nơi, bởi những định kiến mà chính quyền hiện tại dành cho những ǵ có liên quan đến chế độ cũ, bởi những khối đen vô h́nh luôn đè lên đời sống xă hội và đời sống chính trị của người dân.

Trong vô vàn nỗi đau 30 năm không thể không kể đến nỗi đau của những bà mẹ mất con, nỗi đau của những người vợ mất chồng, của con mất bố, của những chàng trai bỏ lại một phần thân thể và quăng đời tuổi trẻ ở chiến trường K (Kampuchia). Cho đến ngày hôm nay nhiều người không hiểu ngoài lí do “Nghĩa vụ quốc tế cao cả” mà chính quyền đưa ra th́ c̣n lí do nào khác đă đẩy con em họ vào cuộc chiến đó? Một cuộc chiến được cho là “Nghĩa vụ quốc tế cao cả” mà sao có nhiều thanh niên thời đó “trốn nghĩa vụ” đến như vậy?

Không một ai được giải thích thấu đáo về lí do của cuộc chiến nhưng hậu quả của nó th́ mọi người đều thấy rơ! Những thương phế binh một chân tuổi bốn mươi t́m không khó ở đất nước này nhất là ở miền Đông và Tây Nam bộ; Một xă có đến hàng trăm thương binh, nhiều gia đ́nh có 3 con là liệt sĩ… Thế có ai đă hỏi về những hậu quả của Cuộc chiến Biên giới Tây Nam ngoài hậu quả trên, xin thưa đó là tâm trạng hoang mang của giới trẻ vào những đợt khám nghĩa vụ quân sự và hơn tất cả là đất nước bị quốc tế cô lập ṛng ră hơn mười năm trường.

Tôi cũng như bao người khác đă không tin đó là sự thật; tin rằng cuộc chiến trên là nghĩa vụ cao cả; tin rằng giai đoạn khó khăn đó là thời kỳ quá độ để đất nước đi lên Chủ nghĩa Xă hội mà sách giáo khoa về môn lịch sử bậc trung học luôn nhắc đến; tin rằng “người Mỹ” không bang giao với Việt Nam là do họ “bại trận” trong Cuộc chiến Việt Nam. Nhưng qua cuốn hồi kư của Nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Trần Quang Cơ, tôi phần nào h́nh dung ra được nguyên nhân của những sự việc trên…

Than ôi! Trong Cuộc chiến Biên giới Tây Nam phía sau của cái gọi là “Nghĩa vụ Quốc tế cao cả” là một sự thật quá phũ phàng xương máu người Việt chỉ là công cụ để bành trướng Chủ nghĩa Cộng Sản theo ư chủ quan của người Cộng Sản. Hay xương máu người Việt đổ xuống trong cuộc nội chiến Nam Bắc vẫn chưa bảo đảm sự an toàn cho vị thế của Đảng Cộng Sản trên đất nước này nên họ cần phải xây dựng tiếp những thành tŕ bảo vệ… V́ thế chiến trường K là nơi để Đảng Cộng Sản nướng bao sinh linh người Việt, tại sao vấn đề ư thức hệ lại được đặt cao hơn cuộc sống cơ cực của dân t́nh, không lẽ đất nước được thu về một mối vẫn chưa là mục đích sau cùng của cuộc nội chiến Nam Bắc mà Đảng Cộng Sản cho là “Cuộc chiến đánh đuổi Đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai Ngụy quyền”, là “Công cuộc Giải phóng Dân tộc”. Và Chiến trường K cũng là nơi Đảng Cộng Sản nhấn ch́m tương lai đất nước Việt Nam tiếp theo những việc làm sai lầm đối với người Việt, sao không chấp nhận cuộc bầu cử đa đảng ở Kampuchia để đất nước có được nhiều mối bang giao rộng răi hơn, âu điều đó có lợi cho dân tộc Việt Nam hơn cả.

Suốt hơn hai mươi năm trường đời sống người dân thiếu thốn mọi bề, cứ nghĩ rằng đất nước bị nước Mỹ cô lập nhưng nay mới thấy đất nước rơi vào t́nh trạng bị quốc tế cô lập là do chính sách ngoại của Đảng và Nhà nước. Chính sách ngoại giao không lấy lợi ích của dân tộc làm trung tâm và càng thất vọng hơn khi thấy trong quá khứ và cho đến hiện tại Chính quyền đă bỏ lỡ quá nhiều cơ hội bang giao với những quốc gia Phương Tây chỉ v́ chính sách ngoại giao không khôn khéo; Chẳng hạn như trong vấn đề bang giao với Hoa Kỳ cơ hội đă đến từ nửa cuối thập niên 70, nếu ngay từ thời điểm đó chính quyền giữ đường lối ngoại giao trung lập, quyết tâm xây dựng đất nước th́…

Đó là những ưu tư trăn trở cho quá khứ, cho những hậu quả gây ra từ những sai lầm của Đảng Cộng Sản mà dân tộc Việt Nam đang gánh chịu, chúng làm cho tim ta đau nhói mỗi thấy một đoàn người ở vùng quê miền Bắc vào lập nghiệp ở Đồng Tháp Mười, nơi mà cuộc sống cũng khác ǵ cuộc sống của họ nơi cố hương, khác chăng là họ không c̣n lo vỡ đê sông Hồng mà thay vào đó họ phải chống chọi với những cơn lũ của sông Cửu Long mà hơn mười năm nay lũ miền Tây Nam bộ trở nên hung hăng và đầy phẫn nộ… Do Trung Quốc xây quá nhiều đập nước ở thượng nguồn sông Mê-Kông.

Không chỉ có sông Mê-Kông, biên giới phía bắc và cả vấn đề Biển Đông. Chính quyền Trung Quốc tỏ thái độ không tôn trọng chủ quyền của Việt Nam, nhưng người dân sẽ bàng hoàng hơn khi biết được sự nhân nhượng một cách nhu nhược và khó hiểu của Chính quyền Việt Nam. Người dân nào biết được Hiệp định Biên giới Việt-Trung đă cướp đi Thác Bản Dốc và Ải Nam Quan đă gắn liền với lịch sử dân tộc Việt Nam, Hiệp định phân chia Vịnh Bắc Bộ đă khoét sâu vào hải phận của Việt Nam. Và sẽ thật tê tái ḷng khi người dân biết được ngư dân Thanh Hóa, qua báo chí được kêu gọi giúp đỡ, bị lính tuần duyên Trung Quốc sát hại bị Bộ Ngoại giao Trung Quốc gán cho cái tội cướp biển. Chính quyền Việt Nam đâu rồi?

Đọc qua cuốn hồi kư “Hồi ức và Suy nghĩ” mới thấy sự nhu nhược của chính quyền trong nước trước Trung Quốc là một sự dễ hiểu; trong quá khứ họ đă “cúi đầu” nhận Đảng Cộng Sản Trung Quốc làm “người thầy” hướng dẫn họ xây dựng Chủ nghĩa Xă hội trên đất nước này, hướng dẫn họ “cải tạo” người dân… Cho nên ngày nay, v́ Chủ nghĩa Xă hội v́ lư tưởng Cộng Sản mà họ phải im lặng khi người dân bị ngoại bang sát hại. Im lặng trước tội ác cũng chính là thỏa hiệp với nó; người dân đất nước tôi phải sống với chế độ độc tài Cộng Sản cho đến bao giờ đây? ngày nào c̣n sống với nó dân tộc tôi c̣n phải chịu hai gộng kềm: một là đảng Cộng Sản Việt Nam, hai là đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Sài G̣n, tháng 4, 2005

Nhân Đọc Quyển “Hồi Ức Và Suy Nghĩ” của ông Trần Quang Cơ, cựu thứ trưởng ngoại giao của CHXHCN Việt Nam
Thế Hệ 1975

Tôi rất thích thú khi được đọc quyển “Hồi Ức và Suy Nghĩ” của ông Trần Quang Cơ, cựu thứ trưởng ngoại giao của nước CHXHCN Việt Nam. Tuy sanh ra thuộc thế hệ 1975 nhưng tên tuổi của ông Trần Quang Cơ th́ tôi đă từng nghe đến. Có những sự kiện được tiết lộ trong quyển sách làm cho những người theo dơi t́nh h́nh trong nước phải chú ư. Sau đây là những suy nghĩ của tôi khi đọc quyển sách của ông Trần Quang Cơ, quyển sách mà gần đây được phổ biến trên internet.

Việt Nam can thiệp vào chuyện nội bộ của Campuchia

Trong thời điểm các nước đang ngoại giao để t́m giải pháp cho vấn đề Campuchia th́ ta thấy rằng các nước nhỏ hoàn toàn chịu ảnh hưởng của các nước lớn. Trong lịch sử thế giới, sự lệ thuộc của những nước nhỏ vào những nước lớn th́ lúc nào cũng có, không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, điều làm ta chú ư trong quyển sách này là t́nh h́nh của Campuchia hầu như hoàn toàn do các nước khác sắp xếp, các phe phái người Campuchia không có quyền quyết định ǵ trong việc giải quyết vấn đề của đất nước họ. Việt Nam trong thời điểm được miêu tả trong quyển hồi ức th́ chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Ngược lại, những nước nhỏ như Campuchia và Lào lại chịu sự chi phối của những nước lớn hơn như Việt Nam, Trung Quốc, Liên Xô, v.v…

Việt Nam không những chi phối Campuchia mà c̣n can thiệp sâu vào những chuyện nội bộ của Campuchia. Việt Nam mang quân sang Campuchia và sau đó c̣n đóng quân trong một thời gian rất dài. Khi bị thế giới phản đối đ̣i phải rút quân th́ Việt Nam vẩn muốn giải quyết vấn đề nội bộ của Campuchia, không tôn trọng chủ quyền và quyền quyết định của người Campuchia. Từ vấn đề Việt Nam chiếm đóng Campuchia, đến quan điểm của đảng Cộng Sản Việt Nam về vấn đề “diệt chủng” của Khmer Đỏ, đến “giải pháp Đỏ”, đến “công thức 6+2+2+2+1” cho ta thấy Việt Nam can thiệp rất sâu và thao túng vấn đề nội bộ của Campuchia.

Cũng liên quan đến vấn đề một nước can thiệp vào công việc nội bộ của một nước khác th́ những năm gần đây nhà nước Việt Nam thường phản đối rằng những nước chỉ trích Việt Nam về vấn đề dân chủ, nhân quyền, và tự do tôn giáo, v.v… là can thiệp vào chuyện nội bộ của Việt Nam. Qua vấn đề này ta thấy rằng lư do “can thiệp vào chuyện nội bộ của Việt Nam” mà nhà nước Việt Nam thường đưa ra để bác bỏ những chỉ trích về những vi phạm của Việt Nam về dân chủ, nhân quyền và tự do tôn giáo là một lư do không chính đáng và không logic. Khi Việt Nam đem quân sang Campuchia và can thiệp trắng trợn vào chuyện nội bộ của Campuchia th́ đảng Cộng Sản Việt Nam gọi đó là “nghĩa vụ quốc tế”, c̣n khi các nước thường xuyên viện trợ cho Việt Nam gợi ư đảng CSVN về những quyền vi phạm về dân chủ, nhân quyền, và tự do tôn giáo th́ đảng CSVN thường dựa vào lư do “can thiệp vào chuyện nội bộ của Việt Nam”. Ta có thể nói rằng đảng CSVN thường dùng lư do không chính đáng đó để mị dân, tránh né dư luận quốc tế, và tự bào chửa cho việc Việt Nam vi phạm những công ước quốc tế về dân chủ, nhân quyền, và tự do tôn giáo mà Việt Nam đă kư kết.

Lănh đạo đảng Cộng Sản Việt Nam không v́ quyền lợi của tổ quốc

Tôi lấy làm thất vọng khi biết được có những nhân vật chóp bu trong đảng CSVN có quyền quyết định ảnh hưởng đến vận mệnh của đất nước không đặc quyền lợi của tổ quốc lên hàng đầu trong quan hệ ngoại giao với Trung Quốc. Thật buồn cười khi ta thấy khi phe xă hội chủ nghĩa bị khủng hoảng, bộ chính trị đảng CSVN vẩn đánh giá rằng “dù bành trướng thế nào Trung Quốc vẫn là một nước xă hội chủ nghĩa!” Và đảng CSVN cũng muốn cùng Trung Quốc “bảo vệ chủ nghĩa xă hội”. Điều này cho chúng ta thấy rằng v́ muốn bang giao với Trung Quốc, bộ chính trị đảng CSVN đă không nghĩ đến việc bảo vệ tổ quốc chống lại sự bành trướng của Trung Quốc, bảo vệ quyền lợi của dân tộc. Bộ chính trị chỉ có một số người nhưng họ có toàn quyền đưa ra những quyết định có ảnh hưởng lớn đối với đất nước, đối với dân tộc, và họ không xem quyền lợi của tổ quốc là ǵ cả. Những quyết định của bộ chính trị rất mờ ám và toàn dân không được biết.

Cũng cần phải nói thêm rằng trước khi phe xă hội chủ nghĩa bị khủng hoảng và khi c̣n chổ dựa Liên Xô th́ đảng CSVN sẳn sàng đối đầu với Trung Quốc. Vào năm 1988, khi xảy ra những cuộc tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc ở Trường Sa th́ Việt Nam công khai phản đối Trung Quốc và phản đối một cách mạnh mẻ. Tôi nhớ lúc đó tôi c̣n học lớp 7, vào một ngày thứ Hai, trong giờ chào cờ ông thầy hiệu trưởng ở trường tôi có dành một chút thời gian đứng trước bản đồ để giải thích cho học sinh nghe về chủ quyền của Việt Nam ở Trường Sa. Tất nhiên lúc đó bọn học sinh chúng tôi cũng đă được nghe thầy hiệu trưởng giảng về mưu đồ của “bọn bành trướng Bắc Kinh”.

Đó là những ǵ xảy ra trước khi Việt Nam vẩn c̣n chổ dựa ở Liên Xô. Nhưng sau khi không c̣n có thể dựa vào Liên Xô nữa th́ đảng CSVN đành phải khúm núm với Trung Quốc để “bảo vệ chủ nghĩa xă hội”, bảo vệ quyền lợi của đảng CS và không màng ǵ đến quyền lợi của đất nước. Những miêu tả của ông Trần Quang Cơ trong quyển hồi ức cho ta thấy điều đó. Thêm vào đó, những sự kiện gần đây như hiệp ước trên bộ và trên biển giửa Việt Nam và Trung Quốc, mà nhiều người nghĩ Việt Nam nhượng bộ Trung Quốc rất nhiều, và sự kiện các ngư phủ Thanh Hoá bị hải quân Trung Quốc bắn trên lănh hải Việt Nam cho ta thấy v́ bảo vệ quyền lợi của họ, bộ chính trị và đảng CSVN bất chấp tất cả, kể cả hy sinh quyền lợi của dân tộc và mạng sống của thường dân vô tội Việt Nam.

Lănh đạo đảng Cộng Sản Trung Quốc và quyền lợi của Trung Quốc

Ngược lại với sự ích kỷ, hy sinh quyền lợi dân tộc của đảng CSVN, qua quyển hồi ức này ta thấy đảng Cộng Sản Trung Quốc đặt quyền lợi dân tộc của họ lên trên hết. Họ luôn muốn thực hiện ư đồ bành trướng của họ để làm lợi cho người Trung Hoa. Ông Trần Quang Cơ cũng nói đến việc “Trung Quốc uốn ḿnh để thích nghi với thế cực”. Đảng CS Trung Quốc đă sẳn sàng thân với Liên Xô và Hoa Kỳ khi cần thiết để củng cố quyền lợi của họ. Đảng CS Trung Quốc không ngần ngại bang giao với một nước khác ư thức hệ với họ giống như Hoa Kỳ. Trong khi đó, cũng là đảng CS, nhưng đảng CSVN vẩn muốn “bảo vệ chủ nghĩa xă hội”. Hiện tại, tuy đă b́nh thường hóa quan hệ ngọai giao với Mỹ nhưng vẩn có nhiều vị trong bộ chính trị đảng CSVN vẩn xem Hoa Kỳ là kẻ thù, vẩn lo ngại Hoa Kỳ dùng “diễn tiến ḥa b́nh” để thay đổi chế độ chính trị ở Việt Nam.

Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc – Hoa Kỳ

Cũng liên quan đến “diễn tiến ḥa b́nh”, Việt Nam nên có thái độ như thế nào trong mối quan hệ với Hoa Kỳ? Ông Trần Quang Cơ có nêu lên bốn sai lầm lớn nhất trong đường lối ngoại giao của đảng CSVN trong đó có vấn đề dính líu sâu vào nội bộ của Campuchia và bỏ lở cơ hội b́nh thường hóa quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ vào năm 1977. Ông Trần Quang Cơ cũng đă dự báo rằng “TQ là nguồn xuất xứ chính của những thách thức đe dọa đối với chủ quyền về toàn vẹn lănh thổ cũng như đối với an ninh và phát triển của VN”. Ông Trần Quang Cơ cũng đề nghị Việt Nam nên thúc đẩy bang giao với Hoa Kỳ để làm đối trọng với Trung Quốc. Ông ta cũng gợi ư chính phủ Việt Nam nên có những chính sách hợp lư để tranh thủ sự đóng góp của các Việt Kiều cho tổ quốc.

Tôi rất đồng ư với ông Trần Quang Cơ ở những điểm nêu trên. Rất tiếc là đảng CSVN chưa làm được những điều nàỵ Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc vẩn không được dựa trên cơ sở b́nh đẳng và tôn trọng lẩn nhau. Qua quyển hồi ức ta thấy được sự lừa bịp của đảng CS Trung Quốc đối với đảng CS Việt Nam ở Thành Đô, thái độ xấc xược của ông Từ Đôn Tín và những nhân vật ngọai giao khác của Trung Quốc. Ta cũng thấy được sự ngây thơ và yếu kém về ngoại giao của các nhân vật như Nguyễn Văn Linh và Đỗ Mười khi họ muốn đối thoại trực tiếp với Trung Quốc mà không thông qua bộ ngoại giao. Ta cũng thấy được sự không b́nh đẳng trong quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc qua sự kiện gần đây ở Vịnh Bắc Bộ khi các ngư dân Thanh Hóa bị hải quân Trung Quốc bắn chết, sau đó Trung Quốc c̣n vu khống họ là những hải tặc, và thái độ bạc nhược của Việt Nam không dám phải đối mạnh mẽ để bênh vực cho những ngư dân vô tội. Trong khi đó, quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ vẩn chưa được gần gũi lắm. Việt Nam vẩn c̣n e ngại Hoa Kỳ là kẻ thù củ và “diễn tiến ḥa b́nh” của Mỹ. Tiềm năng của các Việt Kiều vẩn chưa được tận dụng thích đáng.

Nói tóm lại, Việt Nam cần đẩy mạnh quan hệ với tất cả các nước, kể cả Trung Quốc và Hoa Kỳ, trên cơ sở b́nh đẳng thật sự và tôn trọng lẫn nhau. Đặc biệt là Việt Nam nên tiến lại gần Hoa Kỳ hơn nữa và tận dụng mối quan hệ đó để làm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc và để bảo vệ quyền lợi của tổ quốc trước sự đe dọa của nước láng giềng phương Bắc. Chính phủ Việt Nam cũng nên có những chính sách hợp lư để tạo điều kiện cho các Việt Kiều về giúp tổ quốc và những lợi ích của dân tộc, chứ không phải giúp riêng đảng CSVN.

Tuổi trẻ Việt Nam nên làm ǵ?

Trước những chuyển biến của t́nh h́nh thế giới, đặc biệt là những chuyển biến có ảnh hưởng đến Việt Nam, tuổi trẻ Việt Nam nên làm ǵ để đóng góp cho đất nước?

Qua quyển hồi ức của ông Trần Quang Cơ tôi thấy rằng tất cả người dân Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ, nên t́m hiểu sự thật để biết rơ những quyết định quan trọng của đảng CSVN làm ảnh hưởng đến quyền lợi tổ quốc và dân tộc. Tất nhiên chúng ta sẽ không t́m hiểu được hết tất cả những ǵ xẩy ra ở thượng tầng, tuy nhiên chúng ta biết càng nhiều sự thật th́ càng tốt. Trong thời đại thông tin và toàn cầu hóa chúng ta có rất nhiều phương tiện đệ t́m hiểu sự thật, chẳng hạn như qua internet, báo, đài từ nhiều nguồn khác nhau.

Tuổi trẻ Việt Nam cũng nên đấu tranh cho một đất nước Việt Nam tự do và dân chủ thật sự. Bởi v́ chỉ có tự do dân chủ thật sự, không độc tài, mới cho phép chúng ta t́m hiểu và bày tỏ ư kiến về những vấn đề hệ trọng của đất nước, giống như vấn đề đưa quân sang một nước khác và vấn đề lảnh thổ, lảnh hải, v.v… Chỉ có tự do và dân chủ thật sự th́ mới cho phép chúng ta bầu ra những người đại diện cho dân, v́ quyền lợi của đất nước và dân tộc. Chỉ có những người đại diện cho dân chính đáng đó mới có quyền quyết định một cách công khai những vấn đề quan trọng đối với quốc gia dân tộc, chứ không phải như hiện giờ: những người trong bộ chính trị không là những đại diện thật sự của nhân dân quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước trong mờ ám và không có lợi cho quốc gia, dân tộc.

U.S.A. 15/04/2005

Bài nói chuyện của Lê Đăng Doanh
Nguyên Viện trưởng nghiên cứu quản lư kinh tế Trung ương, ngày 02/11/2004, phục vụ chương tŕnh KX.10

Ông Lê Đăng Doanh sinh năm 1942 tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học Kỹ thuật tại Leuna-Merseburg, Cộng Ḥa Dân Chủ Đức, năm 1967 và theo học hậu đại học ở Học viện Kinh tế Quốc gia Moskva năm 1984 (7 năm sau ngày Học viện này thành lập). Từ 1968-1978, ông Doanh là Chuyên gia của Văn pḥng Chính phủ và bắt đầu làm việc với Viện nghiên cứu Quản lư Kinh tế trung ương, bộ Kế hoạch và Đầu tư ở vai tṛ Khoa trưởng. Từ 1987-88 là Chuyên gia kinh nghiệm của Ban Chấp hành Trung ương đảng CSVN; 1988-1990 ông Doanh là cố vấn kinh tế tại văn pḥng Tổng Bí Thư đảng CSVN, thời Nguyễn Văn Linh. Ông được bổ nhiệm làm Viện phó Viện nghiên cứu Quản lư Kinh tế trung ương và thứ trưởng năm 1991; sau đó giữ chức Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lư Kinh tế trung ương từ 1993. Hiện TS Lê Đăng Doanh là Cố vấn Bộ Trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư.

Tài liệu này là văn bản được ghi lại trung thực từ băng ghi âm buổi nói chuyện “vo”, với ngôn ngữ của các cán bộ chính quyền nói với nhau, không phải ngôn ngữ viết, có thể gây nên sự ngỡ ngàng. Tuy nhiên, với bài nói chuyện này tác giả cung cấp cho người nghe nhiều hiểu biết cụ thể và sinh động về hiện trạng kinh tế Việt Nam, và những quan điểm riêng của ông về những vấn đề lớn trong cách quản trị xă hội theo mô h́nh độc đảng chuyên chế ở Việt Nam. Những chỗ có để ba chấm trong ngoặc đơn là những đoạn băng mà người ghi lại nghe không rơ, những chữ trong ngoặc đơn là chúng tôi thêm vào cho rơ ư của câu nói. Những đề mục nhỏ là của BBT.

Tôi rất cám ơn anh Trần Đ́nh Hoan đă có một bức thư đặt vấn đề rất nghiêm túc. Với tinh thần chịu trách nhiệm một cách đầy đủ và nói thẳng thắn với Đảng, với dân, tôi có chuẩn bị (…)

Thứ nhất, tôi xin phép nói về t́nh h́nh, thực trạng của Việt Nam. Thứ hai là một số vấn đề về kinh tế thị trường và một số vấn đề về hội nhập để chúng ta thấy bối cảnh của vấn đề đó. Bối cảnh nước Việt Nam đang vận động ở khung cảnh nào, trong môi trường nào, trong thế giới nào và chúng ta đang đứng ở đâu, người ta đánh giá chúng ta như thế nào? Từ đấy, chúng ta thấy hệ thống chính trị của chúng ta cần được cải cách trong một bối cảnh theo những tiêu chí ǵ và với các yêu cầu ǵ.

Để chuẩn bị Đại hội X, chúng ta đều biết là có Hội nghị Trung ương 11, tổng kết 20 năm, sẽ có bổ sung sửa đổi Cương lĩnh của Đảng ở mức độ nhất định, bổ sung sửa đổi Điều lệ Đảng, vấn đề nhân sự và bổ sung sửa đổi chiến lược kinh tế xă hội ở chừng mực. Có thể có yêu cầu phương hướng nhiệm vụ (…) mà anh Khải đă kư Chỉ thị 55, trong đó nêu lên yêu cầu mở rộng dân chủ, tranh thủ trí tuệ trong nước ngoài nước.

Từ ngày 23 đến ngày 27/8, ông Joseph E. Stiglitz (giải thưởng Nobel về kinh tế học, người đă phê phán Quỹ Tiền tệ quốc tế một cách ác liệt) đă sang đây. Ông là con người rất có ḷng đối với Việt Nam, nhà ở của ông ấy có treo ảnh Bác Hồ và ở pḥng khách th́ tất cả những ǵ trưng bày ở đấy toàn là đồ vật của Việt Nam cả. Cũng xin báo cáo với các anh các chị là ông ấy đi giảng khắp nơi với giá 6.000 đôla một giờ, nhưng sang Việt Nam th́ ông không lấy xu nào.

Thực trạng Việt Nam

Bây giờ chúng ta nh́n xem đất nước chúng ta nó thế nào?

Dân số 81.3 triệu người, diện tích 330.900km2. GDP năm 2003 là 40 tỷ, năm nay nếu như mọi việc suôn sẻ th́ được 42 tỷ. GDP b́nh quân đầu người khoảng 500 đôla. Tính theo sức mua tương đương viết tắt là PPP, th́ ở các nước nghèo tiền cắt tóc gội đầu này khác th́ rẻ đấy, giá nhân công rẻ, phúc lợi xă hội thấp…

Năm nay tốc độ tăng trưởng là 7,6%. Cũng xin lưu ư là chỉ có Việt Nam mới công bố kết quả kinh tế – xă hội trước khi kết thúc năm, mặc dù ḿnh chỉ nắm được dự báo. Nhưng nhiều khi ḿnh nói chắc nịch quá, nên người ta nh́n thấy cái tiết mục đó người ta cũng hơi bối rối. Các nước khác th́ sớm nhất sau hai quư mới có cái đó được, sau một quư th́ chỉ nói đây là dự báo gần đúng; công nghiệp là 15, 5%; nông nghiệp là 13,7%; dịch vụ là 7,8%; chỉ số giá cả khoảng 10%.

Nhân đây tôi cũng xin b́nh luận việc hôm qua ông Nguyễn Ngọc Tuấn công bố cấm các tổng công ty không được tăng giá. Đấy là ông ấy nói chơi đấy chứ. Giá xăng lên như thế, Việt Nam Airlines lỗ, than cũng lỗ, tất cả đều lỗ (…) Ông ấy bảo bấm bụng mà chịu, bấm bụng chịu cho đến bao giờ? Bây giờ ông lấy giá đó cốt để rồi ông ấy bảo đă đạt chỉ tiêu vượt (bao nhiêu) phần trăm. Cái giá ấy là một giá tạm thời, nó giống như cái ḷ xo bị nén vào. Nén vào rồi đến lúc mở ra th́ nó phải bựt ra, mà bựt mạnh lắm. Tôi thấy trên thế giới không ai làm như thế và mắm môi mắm lợi làm như vậy cả. Mà làm việc giảm chi phí, tức là giảm chi phí năng lượng, chi phí nguyên vật liệu, áp dụng công nghệ mới, giảm chi phí văn pḥng, các thứ này khác… mới là chuyện cần thiết, hơn là bảo không được tăng giá.

Các anh các chị đều biết là mỗi một doanh nghiệp Việt Nam đều có một đội xe tải. Các đội xe tải đó không bao giờ hoạt động một cách b́nh thường, tức là (chạy) không hết công suất và không chạy hai chiều. Trong khi đó, th́ như ở miền Nam và tất cả các nơi trên thế giới, một cái xe tải một ngày chạy 22 tiếng đồng hồ, ít nhất phải có 2 đến 2 rưỡi lái xe, chạy 100% công suất. Một chiếc xe tải như thế ở trong thành phố Hồ Chí Minh một ngày nó không lăi 6 triệu, 8 triệu coi như nó khóc. Doanh nghiệp nó có xe tải ǵ đâu, nó cứ bấm (điện thoại) một cái rồi nó bảo mày đến đây chở, xong rồi nó chở. Và như vậy là nó thân nhau đến mức anh lái xe ấy cứ cầm luôn hóa đơn đến giao hàng, rồi nhận tiền về và giao lại, không cần vé ǵ cả. Có như thế mới hoạt động (tốt) được. Chứ bây giờ ḿnh làm như thế này có lẽ cần phải tính. Bây giờ về mặt xuất khẩu đạt 25, 1 tỷ, tăng 4%; nhập khẩu hơn 27 tỷ; về bội chi ngân sách 5%. Đánh giá về ổn định tài chính và khả năng tin cậy về tín dụng th́ ta được xếp loại b+ (nhất th́ a+, 3 con a+). Hiện nay là Singapore là 3a+, không có tháng nào là không 3a+ cả. Tệ nhất là 3c, là ông Bắc Triều Tiên (Trung Quốc nói là từ năm 53 đến giờ, cung cấp không biết bao nhiêu là dầu lửa, mà Bắc Triều Tiên không trả xu nào). Độ sâu tài chính, tức là tổng số tiết kiệm của ngân hàng trên GDP độ 44%. Tổng lương tín dụng trên GDP khoảng độ 48% (Trung Quốc là 162%). Đến thị trường chứng khoán th́ không có nghĩa lư ǵ khoảng 1, 6%; đây là chú bé năm nay hơn 3 tuổi nhưng không chịu lớn và rất nghèo và bị tật bệnh, không những bị ghẻ lở trong người mà c̣n nhiều tật bệnh nặng hơn nhiều.

Có hai mô h́nh về việc phát triển kinh tế thị trường. Những người gửi tiền vào ngân hàng th́ được lăi suất, ông ngân hàng cho vay th́ ông ấy chịu hoàn toàn rủi ro. C̣n thị trường chứng khoán th́ mọi người đều có lợi và mọi người đều cùng chịu rủi ro. Mác ngày trước nh́n đến một tương lai là xă hội cộng sản, đến sở hữu cộng đồng, th́ đấy là thị trường chứng khoán đấy. Trong một nền kinh tế như nền kinh tế Hoa Kỳ, thị trường chứng khoán lớn hơn ngân hàng rất nhiều. Cho nên có thằng này, thằng kia bị (thất bại) nhưng kinh tế vẫn phát triển. C̣n nền kinh tế như Trung Quốc, Nhật Bản bây giờ, ngân hàng chiếm phần lớn, thị trường chứng khoán rất bé, th́ đấy là nền kinh tế phụ thuộc vào độ rủi ro của ngân hàng. Độ tiết kiệm ở trong nước ḿnh bây giờ độ khoảng 31%, so với độ tiết kiệm của Trung Quốc từ 3-40 năm nay là trên 40%; Singapore là 45-46%. Singapore không phải là nó chỉ có tự nguyện (gửi tiết kiệm), bởi v́ nó không có đất cho nên nó bắt thằng nào vừa ra trường làm việc một cái là phải nộp 20% tiền lương để nhà nước bán chịu nhà cho nó. Vừa ra trường đi làm lấy vợ một cái là có một căn hộ 120m2, thế đấy, nhưng suốt đời mày phải trả dần. Cho nên, đó là một động lực để cho mọi người đều phải làm ăn rất là nghiêm chỉnh, thằng nào mà lơ mơ một cái là nó đuổi cổ, không có tiền để mà trang trải nữa, nợ chồng chất lên là gay. Cho nên, các bạn thấy cái triết lư của kinh tế thị trường là để cho mọi người tự do, tự do quyết định, tự do hành động, nhưng mà các đ̣n bẩy nó ràng buộc người ta ghê lắm. Cho nên các bạn xem trong kinh tế hiện đại có mấy ông nào dám đối nghịch đâu. Bởi v́ bọn chủ cũng lắng nghe thợ, và mấy ông kia nếu mà đ́nh công th́ ông chủ không có tiền ông ấy trả nữa. Như người Mỹ chẳng hạn, nó cũng mua chịu hết, từ ô tô đến nhà đến cửa. Nếu mà 3 tháng ông không trả được th́ nó đến nó tịch thu hết tất cả, nó lấy hết tất cả th́ coi như ông trắng tay. Cho nên ông phải biết dè chừng, ông làm điều ǵ đấy để mà cố gắng làm sao cho nó đừng đuổi cổ, chứ nếu mà nó đuổi cổ mà ông không có việc làm th́ ông chết ngay. Và ở đây một con số nữa mà tôi muốn nêu lên đó là đến cuối tháng 8/2004 th́ ta có khoảng 24.000 doanh nghiệp mới được thành lập. Như vậy có nghĩa là tính năng động của Việt Nam là lớn.

Vị trí của ta trên thế giới th́ được nhiều nước công nhận là dân tộc kiên cường, đấu tranh bất khuất, có lịch sử, nền văn minh lâu đời, con người lao động thông minh khéo tay. Gần đây, có sự việc là Diễn đàn kinh tế thế giới xếp hạng Việt Nam. Có một việc là nó không tính yếu tố dân tộc kiên cường, cũng không tính yếu tố ổn định chính trị vào đấy. Tôi có hỏi nó sao mày lại không tính, cái mục đó của chúng tao quan trọng lắm chứ. Th́ nó bảo cũng thử tính mà không thấy có ràng buộc rơ ràng nào giữa cái kiên cường, giữa cái ổn định chính trị với tốc độ tăng trưởng cả. Mà nói thật với mày, cái chuyện ổn định chính trị th́ chỉ nơi nào độc đảng, độc tài th́ cái ổn định chính trị đối với nó là quan trọng. Chứ c̣n những nước dân chủ rồi th́ nay thằng này lên, mai thằng kia lên, kinh tế vẫn hoạt động b́nh thường, bởi v́ khung khổ pháp luật đă b́nh thường rồi. Tao đă thử tính rồi. Nhưng nó lộn xộn, một đống lộn xộn, không có được cái mối tương quan, nên tao không đưa vào, chứ không phải là tao không nghe theo ư kiến của mày. Thế th́ xin báo cáo với các đồng chí là như vậy không phải nó có ác ư ǵ đâu. Thế, tôi mới nói: tao lịch sử văn minh như thế này sao mày không tính vào. Nó bảo… thử tính rồi nhưng không có mối tương quan ǵ cả. Mày xem thằng Iraq văn minh nó c̣n hơn mày ấy chứ, lịch sử thành văn của nó là hơn 5.000 năm. Mày cứ bảo mày được 2.000 năm nhưng mà những chứng cứ mày đưa ra có được 2.000 năm đâu. Thằng kia nó chứng minh rơ là 5.000 năm rồi, thế mà bây giờ Iraq có tăng trưởng ǵ đâu, có thấy rơ ǵ đâu. Nhiều thằng văn minh lắm, hơn chúng mày nhiều, bây giờ bất cập rồi. Giống như thằng Mông Cổ bây giờ có cái ǵ đâu. Bát-Đa cũng không có ǵ cả. Cho nên là những chuyện mày nói th́ chúng tao cũng suy nghĩ lắm. Nhưng mà cần có cái ǵ đó để mà chứng minh là nó có liên hệ với việc tăng trưởng, với sự phát triển. Nếu có liên hệ, mày bảo tao th́ tao đưa vào, nếu không có liên hệ th́ thôi. Tao không thấy có liên hệ ǵ cả th́ tao không đưa vào. Người lao động th́ thông minh khéo tay, như giáo sư Senkimônô người Nhật Bản th́ có nói là Việt Nam có người lao động thông minh, học nhanh, khéo tay, nhưng ít được đào tạo nhất thế giới. Tức là nói một cách khác, th́ đào tạo kém như thế mà lại thông minh đến như thế, khéo tay học nhanh đến như thế, đấy cũng là điều lạ. Thế tức là nó vừa khen ḿnh nó vừa chửi ḿnh.

Trong chiến lược Đông Nam Á, ḿnh rất là quan trọng rồi. Nếu như chúng ta nh́n vào bản đồ, chúng ta mở được miền Trung ra, chúng ta chở thuê cho tất cả từ Myanmar cho đến Bắc Thái Lan, cho đến Nam Trung Quốc, nó chở và nó chạy lên phía Trung Quốc mà không phải qua eo biển Malacca chật hẹp nữa, nó không phải qua cảng Bankok đầy phè ra rồi; nó đi qua chỗ đó rồi nó đi lên Trung Quốc rồi Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga. Nếu đi qua con đường ấy nó tiết kiệm được một ngày một đêm, thế tức là cơ hội rất lớn, đúng không? Nếu như ḿnh chốt cái Vịnh Cam Ranh th́ ḿnh có thể kiểm soát đường kinh tế dầu lửa của Trung Quốc và khi ấy Trung Quốc cũng rất là ớn, bởi v́ hiện nay ông ấy làm bài toán sai lầm nên ông ấy rất đói dầu lửa.

Thế th́, chúng ta đang đứng trước t́nh h́nh là chúng ta có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh. Tôi xin nhấn mạnh, tăng trưởng ấy nhanh là chúng ta so với chúng ta thôi. Thực sự hiện nay mấy thằng Trung Á tăng trưởng nhanh hơn chúng ta rất nhiều. Thằng Kazakstan tăng trưởng nhanh hơn chúng ta rất nhiều. Trong ṿng 15 năm qua, thằng Kazakstan mỗi năm tăng trưởng 10%. Thế rồi, hay như thằng Singapore, ngay đến nước lă nó cũng c̣n phải nhập khẩu, ấy thế mà quư II vừa rồi nó tăng trưởng 11%. Việt Nam cứ tăng trưởng độ 7%, c̣n thằng Singapore có năm chỉ có 1%, năm nay nó vọt lên 11%, sang năm nó lại tụt xuống. Bởi v́ nền kinh tế của nó bé quá, nó phụ thuộc cả vào thế giới bên ngoài, nếu mà nó điều chỉnh không kịp là nó khó khăn. T́nh h́nh của chúng ta là chưa bao giờ thế và lực của chúng ta lớn mạnh như bây giờ. Nền kinh tế có quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử. Tức là trong 10 năm qua, chúng ta đă xây dựng thêm được một nước Việt Nam thứ hai, chúng ta có một nền kinh tế thứ hai. Chúng ta đă tạo thêm được của cải và cải tạo thêm được rất nhiều. Trước kia, 5 năm xuất khẩu chưa được 2 tỷ, giờ đến 1 năm xuất khẩu được 2 tỷ, giờ 1 năm xuất khẩu được 25 tỷ. Nhưng tôi cũng xin báo cáo với các đồng chí là 25 tỷ nó cũng rất bé so với các nước trong khu vực, không là cái ǵ cả. Những thằng như là thằng Thái Lan hay là các thằng Trung á mỗi năm nó xuất khẩu hơn trăm tỷ, vài trăm tỷ.

Chúng ta đang ở trong một thế giới thay đổi rất nhanh chóng và lỏng lẻo. Chúng ta phải báo cáo thực với các đồng chí là bây giờ bạn chúng ta là ai, ai là bạn chúng ta. Lâm sự th́ ai hợp tác với ai đây? Liệu có lâm sự không? Thế ta cứ nói ta là bạn bè với tất cả mọi người, thế cái ông Trung Quốc ông ấy có phải là bạn không, hay là ông lăm lăm ông ấy định thịt ḿnh đây? Và ông ấy thịt th́ ông ấy cũng nói rơ ràng lắm chứ đâu có nhẹ nhàng ǵ đâu. Thế c̣n trong t́nh h́nh đó th́ ta dựa vào đâu? Ông Ấn Độ th́ ông ấy quá tốt, nhưng ông ấy lại yếu. Yếu th́ giúp ǵ ḿnh được. Ông này th́ ông ấy là t́nh nghĩa lắm. Thế c̣n ông Hoa Kỳ th́ ông ấy ở xa, từ trước đến nay ông ấy chưa có chiếm đất của thằng nào bao giờ. Hơn nữa, Hoa Kỳ với ḿnh hai nền văn minh nó khác nhau, chế độ kinh tế khác nhau, tâm lư khác nhau, cho nên để mà hiểu nhau được không phải là đơn giản. Các bạn thấy là chính trong nước nó cũng c̣n chửi nhau cḥm chọm nữa là. Cái chuyện cô Lewinsky với ông Clinton mà nó c̣n đưa ra kiện cho khốn khổ nữa là. Thế th́, trong nước nó mà nó cũng c̣n chửi nhau như thế, thế c̣n đối với ḿnh th́ ḿnh phải xem xem. Thí dụ, một thằng rất tử tế đối với thằng Hoa Kỳ là thằng Đài Loan, rất tử tế. Mà phải nói thằng Đài Loan là một chế độ dân chủ, công nghệ phát triển, phải nói rằng th́ là rất nhiều mặt có ưu điểm, đấy thế nhưng mà thằng nào đánh Đài Loan nhanh nhất, thằng Mỹ chứ c̣n thằng nào nữa. Người bạn tốt nhất ở Đài Loan là Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đài Loan nói với tôi, người bạn tốt nhất của chúng ta là ḿnh phải mạnh lên rất nhiều. Và một điều nữa là khoa học công nghệ trở thành yếu tố quyết định và nó biến đổi rất nhanh. Có một anh bạn anh ấy nói là cách đây mấy năm tôi vừa mới báo cáo trước Hội nghị Quốc tế Việt Nam học người ta dùng cách slide chiếu lên ở Hội trường Ba Đ́nh, thế bây giờ là dùng cái này rồi, rồi ít hôm nữa có thể là dùng một thiết bị khác, công nghệ không dây! Tức là, chúng ta đứng trước một t́nh h́nh là sẽ c̣n rất nhiều những diễn biến mới.

Như vậy là nó đ̣i hỏi chúng ta phải có một hệ thống chính trị nh́n xa trông rộng, có năng lực nắm bắt, làm chủ t́nh h́nh và đối phó được với t́nh h́nh và dẫn dắt dân tộc tiến lên. Cái điều đó nó khác hẳn, khác xa, so với trước đây. Trước đây là ḿnh c̣n cứ yên trí có chuyện ǵ, chỗ mà Viện quản lư (kinh tế) mà tôi ngồi ấy, trước là cứ hỏi phái đoàn Tiền Tiến của Trung Quốc. Tức là lúc bấy giờ cứ có chuyện ǵ khó khăn là báo cáo Tiền Tiến rồi nó điện về (…) lúc bấy giờ ông Chu Ân Lai mới kư vào đấy. Thậm chí có một thời kỳ, có người nào lớn tuổi ở đây, có thể c̣n nhớ cái ca la thầu – món su hào muối của Trung Quốc. Nó đưa sang, rồi th́ Tết đến nó c̣n cho mỗi nhà, mỗi người chia nhau một ít, mỗi nhà được ba lạng vân vân. Tức là bây giờ phải thấy là nó thay đổi rất lớn, những yêu cầu đối với hệ thống chính trị, với Đảng lănh đạo cao hơn trước rất nhiều.

Thế th́ t́nh h́nh là như thế nào? Sau từng ấy năm th́ dân số ta phát triển rất nhanh. Đấy là sức ép rất lớn, mà một năm tạo ra được bao nhiêu việc làm? Đồng chí Nguyễn Thị Hằng quư mến của chúng ta cứ công bố. Nhưng bây giờ thử hỏi ông Bộ Nông nghiệp Cao Đức Phát mà xem, ông kêu như cha chết. Nông nghiệp đă nghèo, đất đă kém đi, nhưng mỗi một năm thêm 1 triệu miệng ăn. Lấy đâu ra mà ăn? Chênh lệch, đói nghèo là nó ở chỗ ấy. Chúng ta về quê xem, có tiến bộ khoa học kỹ thuật nào để tạo ra việc làm? Lao động là vất vả, mỗi một ngày lao động là trên 8m2 đất th́ có cái ǵ để mà giàu có được.

Về kinh tế, tính theo sức mua tương đương th́ chúng ta xếp thứ 130/175 nước, nhưng nếu xếp theo tỷ giá th́ chúng ta xếp thứ 149/203 nền kinh tế. Tức là sau ngần ấy năm phát triển, sự thực là chúng ta vẫn là một nước nghèo. Và chỉ số phát triển con người thuộc loại trung b́nh, năm 2003 xếp thứ 109/175 nước, năm 2004 xếp thứ 112/177 nước. Tức là nó thêm 2 nước th́ nhẽ ra là ḿnh cũng ở vị trí đấy th́ ḿnh phải xếp thứ 111. Như vậy tức là không phải là ḿnh đă tiến nhanh lắm đâu. Và với 40 tỷ GDP th́ nền kinh tế Việt Nam chỉ bằng 0,36% nền kinh tế toàn cầu thôi…

Chúng ta nên biết điều. Ta không nên lớn giọng dạy bảo thiên hạ, không nên xưng là làm đ̣n bẩy cho thế kỷ, rồi là làm xung kích cho lịch sử, vân vân và vân vân. Tôi thấy là nên có một cái nh́n đúng đắn. Nhân đây tôi cũng xin báo cáo, tức là hồi năm 81, tôi đi theo ông Nguyễn Duy Tŕnh tham dự Đại hội 16 Đảng Cộng sản Tiệp Khắc. Thế th́ bọn Tiệp Khắc, bọn lănh đạo không nói ǵ, nhưng bọn chuyên viên Ban chấp hành Trung ương Đảng th́ kéo tôi ra một chỗ bảo mày cứ nói mày anh hùng, tao thấy đất nước mày suốt đời đánh nhau măi, thế th́ mày chết, mày khổ, có ǵ hay đâu? Bây giờ mày lại đi xin tao, chẳng nhẽ mày xin tao lại không cho, có phải là chúng tao thừa thăi ǵ lắm đâu. Tao nói thật với mày là tao thấy Đức to quá tao cũng không đánh, không đánh th́ nó cũng không ở được chỗ tao v́ ít lâu sau tao t́m cách đuổi cổ nó đi. Thế th́ một bên đánh nhau tơi bời khói lửa, đánh hết cả, mày rất anh hùng, tao thấy là tao vái mày mấy vái. Thế nhưng mà về việc mày đau khổ, mày bị tàn phá này khác… Th́ cũng là một thứ triết lư. Có lẽ bây giờ xem xét lại, xem là triết lư nên như thế nào, cái giá phải trả nó đến đâu là vừa phải, chứ không phải cái mặt anh hùng là nó có giá trị tuyệt đối đâu, và cũng không phải trên thế giới mọi người nó đều thừa nhận, thế rồi nói nó nhận ḿnh là anh hùng, là kiên cường. Bây giờ thằng tổng thống Mỹ nào mà muốn có ư định đánh thằng Việt Nam lần nữa th́ thằng ấy là thằng chết trẻ. Bởi v́ bây giờ dân Mỹ nó vẫn rất ớn và cái hội chứng Việt Nam nó vẫn chưa từ bỏ nước Mỹ. Quân Mỹ từ bỏ Việt Nam nhưng mà Việt Nam vẫn ám ảnh nước Mỹ, cho đến bây giờ vẫn ám ảnh dữ lắm. Liên Hợp Quốc xếp như thế này: dưới 735 đôla/một đầu người theo tỷ giá là nền kinh tế thu nhập thấp. Xin báo cáo với các đồng chí, thu nhập thấp chỉ là một danh từ hoa mỹ để nói cái nghèo, thế thôi chứ có ǵ đâu. Chẳng qua nó lịch sự nó không muốn bảo mày là thằng nghèo, thằng lạc hậu th́ nó bảo mày thu nhập thấp, thế thôi. Thế th́ 736 cho đến khoảng 3.000 đô la, là thu nhập trung b́nh thấp; và 3.000 đôla đến 9.100 đôla là thu nhập trung b́nh cao, và trên 10.000 đôla là thu nhập cao tức là vào khối OECD là khối tổ chức các nước phát triển nhất, và trong số các nước phát triển nhất th́ có 8 thằng giàu nhất là G, đầu tiên là G7, sau là cộng thêm ông Nga, bây giờ nó cộng thêm ông Trung Quốc nữa. Thế th́ tôi có nói với bọn nó là chúng mày đừng nên nói là G7+2 thành G9, số 1+1 là khác, nó là 1+1 chứ không phải là 2; cũng giống nhau như là ASEAN 10+3, tôi bảo không phải, phải là ASEAN + 1 + 1 + 1, bởi v́ ba thằng hưởng nó khác nhau mà bảo nó là con số 3 th́ không phải.

Anh Khải có nói với WB, với UNDP là Việt Nam phải trở thành một nước thành viên của tổ chức OECD, tức là thu nhập của Việt Nam là phải trên 10.000 đôla. Thế th́ ư nghĩa th́ rất là cao quư, tôi hoàn toàn chia sẻ và mong ước. Nhưng bây giờ các đồng chí cứ thử nghĩ mà xem: năm nay 530 đôla, 10 năm nữa lên 1.060 đô la, vẫn ngưỡng trung b́nh thấp cơ mà. Thế th́ bao nhiêu năm nữa th́ lên đến 10.000 đôla? Hay là chuyện ấy chúng ta đành để xem sau.

Và như vậy th́ là ta tiến nhanh hay là không nhanh? Xin báo cáo với các đồng chí là ta tiến không nhanh. Đây là bảng tính. Nếu mà mốc tính là năm 1950, thu nhập b́nh quân đầu người của Việt Nam bằng 80.5% của Thái Lan, th́ năm 1999 chúng ta chỉ c̣n bằng 20%. So với Hàn Quốc th́ năm 1950 ta bằng 85.5%, tức là Hàn Quốc với Việt Nam lúc bấy giờ cũng đói như nhau, c̣n bây giờ ta chỉ c̣n bằng khoảng độ 11, 12% Hàn Quốc. Lúc bấy giờ ta giàu có hơn Trung Quốc, Trung Quốc lúc bấy giờ đói khổ hơn ta. Ta bây giờ thu nhập b́nh quân đầu người bằng khoảng 20% Trung quốc mà thôi. Thế th́, điều chúng ta cần phải nói và phải nhận thức đúng là chúng ta có tiến, có tiến bộ, nhưng về rất nhiều mặt chúng ta đang c̣n một khoảng cách khá xa (so với các nước cùng hạng trước).

Về xếp hạng: vừa rồi đây… (có chuyện) xếp hạng. Th́ tôi cũng có viết bài báo để nói; giờ báo cáo với các đồng chí là nó xếp hạng một cách nghiêm túc lắm. Đây là một đám nó làm dịch vụ để nó ăn tiền, nó mà xếp hạng sai là chết. Nó có thuê chúng ta tự điều tra thông qua doanh nghiệp. Nhưng mà nó làm 10.000 doanh nghiệp trên thế giới, và nó nhận được 8.460 câu trả lời và nó dựa cả vào hơn 100 doanh nghiệp của ḿnh và 6.000 thằng kia với một hàm số mà nó tính toán, chứ nó có là thằng ngu dại đâu để mà nó dựa hẳn vào ông Việt Nam để đánh giá ông Việt Nam được, không có chuyện dở hơi thế đâu. Thế nên, ông Bộ trưởng Bộ Tài chính có nói rằng thằng ấy nó làm không chính xác, th́ đó cũng là ư kiến của ông Bộ trưởng thôi. Nó có đăng lên báo rồi và đưa tin ra quốc tế rồi th́ tôi không có b́nh luận. Tôi chỉ nói rằng không, nó làm cái phương pháp mà tôi có liên hệ và tham gia, nên tôi biết. Thế th́ chúng ta thấy, cái lần đầu tiên mà nó xếp hạng ta th́ ta đứng thứ 49/53, tức là cách nước thấp nhất là 4; đến năm 98 th́ các nước khác bị khủng hoảng th́ ta nhảy cóc lên 39. Ta lên 39 không phải v́ ta hơn chúng nó mà v́ mấy thằng kia nó bị khủng hoảng bi thảm nên ta lên 39, th́ ta được cách thằng bét là 14; đến năm 99 th́ ta lại trở lại vị trí gần giống như cũ, là bởi v́ những thằng kia nó lại ổn định trở lại rồi th́ ta lại xếp thứ 5; đến năm 2001, th́ ta xếp thứ 60/75 bởi v́ nó cho thêm một loạt nước mới vào th́ ta xếp thứ 15, đến năm 2002 là 65/80 th́ ta cũng xếp thứ 15, năm 2003 th́ 60/102 bởi v́ lúc bấy giờ nó cảm nhận thấy cái tác động của luật doanh nghiệp với cái việc ta bỏ giấy phép các thứ này khác, tức là có khá lên; đến năm 2004 nó lại xếp ta thứ 77/104 tức là trên 27 nước. Thế bây giờ là so sánh chỉ số với Trung Quốc và Thái Lan th́ ta thấy Thái Lan nó luôn luôn giữ ở mức ổn định, tức là năm 2003 nó thứ 32, năm 2004 thêm hai nước nữa th́ nó xếp thứ 34; thằng Trung Quốc th́ đại thể cũng không có thay đổi ǵ cả, chỉ có Việt Nam là chậm tiến bộ. Trung Quốc và Thái Lan đă có một vị trí khá vững chắc là nước có năng lực cạnh tranh trung b́nh, c̣n Việt Nam vẫn ở dưới trung b́nh. C̣n bây giờ đến các yếu tố khác, là yếu tố ǵ? Yếu tố khác th́ chúng ta thấy, mức ổn định kinh tế vĩ mô th́ nó xếp ta cao, thứ 23/104. Thế nhưng mà Thái Lan và Trung Quốc th́ cũng cao hơn, mà mức độ chi tiêu lăng phí của chính phủ th́ ḿnh cao hơn hẳn hai thằng kia. Về chỉ số tài chính của đất nước th́ 2 thằng kia nó cũng cao hơn ḿnh nhiều. Về thể chế công, tức là thi hành luật pháp và hợp đồng, th́ ḿnh xếp thứ 55. Về chỉ số tham nhũng th́ ḿnh xếp thứ 97. Và các bạn đều có biết là Tổ chức Minh bạch Quốc tế xếp Việt Nam về chỉ số tham nhũng là xếp thứ 102, đây là 102/145 nước, tức là cũng rất là thấp. Mà hai thằng này nó có những nguồn khác nhau. Các chỉ số khác, ở đây tôi xin lưu ư là nó có một loạt mấy trăm chỉ tiêu cơ, th́ ở đây các khoản chi ngoài pháp luật trong xuất nhập khẩu của ḿnh là xếp thứ 100, mà Thái Lan xếp thứ 72, Trung Quốc xếp thứ 54. Chi tiền ngoài pháp luật trong thu thuế ḿnh xếp thứ 97, chi tiền ngoài pháp luật trong sử dụng dịch vụ công là thứ 91, tức là việc chi tiêu, tham nhũng và phải cống nạp các thứ này khác th́ ḿnh thuộc loại rất là thấp, thuộc loại nhóm thấp nhất trong số xếp hạng đấy. Và về luật tài sản th́ ta xếp thứ 66. Có nghĩa là ǵ? Có nghĩa là sau từng ấy năm cải cách, vấn đề thể chế công, về bộ máy của chúng ta vẫn chưa định h́nh và c̣n lạc hậu. Đấy là một mệnh đề cần phải rút ra rất rơ ràng. Sau ngần ấy năm cải cách, chúng ta có tăng trưởng, chúng ta có bơm được thêm tiền, thêm được lao động, thêm được đất đai, thêm được tiền vốn, thu hút thêm được cái này cái khác, nhưng bộ máy lập pháp, mức độ tham nhũng, chi phí về thời gian và tiền bạc để kinh doanh của chúng ta c̣n quá cao so với thế giới. Đấy là các điều tôi thấy cần phải chia sẻ. Thế c̣n chỉ tiêu khác, th́ có lẽ xin phép không nói thêm.

Kinh tế thị trường

Bây giờ chúng ta xem xét, theo đúng Nghị quyết của Đại hội IX thôi, th́ chúng ta chưa hoàn thành công cuộc cải cách theo kinh tế thị trường. Đại hội IX nói rằng đến năm 2005 th́ cơ bản là hoàn thành về việc thiết lập các thể chế kinh tế thị trường. Bây giờ, chúng ta thấy là chúng ta chưa được. Báo cáo các anh các chị chúng ta xây dựng kinh tế thị trường chứng khoán trên cơ sở các thị trường khác, th́ nó phải hoạt động rất nghiêm chỉnh, th́ lúc bấy giờ thị trường chứng khoán nó mới hoạt động được. Tức là kế toán kiểm toán phải minh bạch, mọi chuyện nó phải có sự tin tưởng lẫn nhau. Một cái h́nh tượng các anh các chị có thể thấy là Microsoft có khoảng 5 triệu người mua cổ phần của nó trên khắp thế giới, nó có biết là cái thằng Bill Gate là cái thằng quách nào đâu, nó chỉ có tin tưởng là thằng này có một loại chất xám kiếm ra tiền, thế thôi. C̣n tất cả các danh hiệu ở Việt Nam, nào là phải biết là họ hàng, anh em, thế này khác, chứng tỏ là độ tin cậy của luật hợp đồng, của pháp luật rất thấp. Và cái h́nh tượng cả mấy triệu người hợp đồng tâm nhất trí để người ta làm nó ra việc, c̣n ḿnh th́ mấy chục người ngồi lại với nhau là thấy y như rằng lục đục đánh nhau. Đấy là một h́nh tượng mà ta cần phải có sự xem xét một cách nghiêm túc. Bây giờ có điều lo ngại là thị trường công khai và bất động sản là điều cần phát triển. Một điều nữa là những tàn dư và những quán tính của kinh tế kế hoạch hóa tập trung c̣n khá nặng nề. Chúng ta rất cần sự quy hoạch, quy hoạch trên cơ sở nh́n rộng là quy hoạch năng lượng, quy hoạch về vận tải đừng để nó kẹt xe, về đất đai, nh́n trước vấn đề môi trường rồi dân số. Tất cả những cái đó chúng ta rất cần, nhưng chúng ta làm chưa tốt lắm và có rất nhiều vấn đề. Như chúng ta thấy chúng ta vừa quy hoạch xong một cái là phải thay đổi. Nguy cơ là chúng ta bị kẹt xe, chúng ta bị ô nhiễm nguồn nước, chúng ta làm sẽ rất là tốn kém. Nhưng chúng ta lại nhảy vào quy hoạch nào là ô tô, nào là rượu bia, nào là xi măng, nào là dệt may. Tất cả những cái đó là những sản phẩm có thể mua bán được, và nó cạnh tranh với chúng ta. Trong quá tŕnh quy hoạch chúng ta không tính đến là có thằng nó đến nó cạnh tranh. Giống như vừa rồi đây có cái quy hoạch gọi là quy hoạch ô tô. Quy hoạch ấy tôi có đọc, không có chữ nào nói về giá thành, năng lực cạnh tranh và nó là ô tô thế hệ thứ mấy, không có. Thế th́ thằng Trung Quốc nói với tôi: rồi, sau trận xe máy, tao sẽ đánh mày trận ô tô. Và chậm nhất là 2007, tháng 11 này là nó kư ở Viêng Chăn đây này, là Trung Quốc và khối AFTA là khối thị trường chung, Trung Quốc sẽ trở thành một thành viên đầy đủ. Đến năm 2007 là phải mở cửa. Nó bảo mày làm ô tô 10.000 đôla, tao bán cho mày ô tô chỉ 6.000 đôla thôi, mà lại tốt hơn của mày, tao đă nói rơ ràng rồi, không có lơ tơ mơ ǵ cả.

Thế bây giờ ḿnh làm phải làm sao? Một nền kinh tế thị trường có quá nhiều độc quyền. Và như chúng ta đă thấy, nguyên ở trong năm nay, chưa bao giờ các bệnh tật (…) các tổng công ty độc quyền của chúng ta nó bộc lộ rầm rộ như vậy. Và tôi cũng xin nói thực, các đồng chí c̣n biết rơ hơn tôi, lả chuyện tảng băng nổi trên mặt nước thôi, chứ c̣n t́m ra ở dưới (tảng băng) th́ nó c̣n nhiều chuyện phong phú lắm. Và với mức độ tham nhũng như thế này th́ chúng ta không cạnh tranh được. Không cạnh tranh được cả về thu hút đầu tư, cả về chi phí. Bởi v́ chi phí để vận chuyển một công ten nơ, để vận chuyển một quả nhăn, vận chuyển một con cá từ trong Nam ra ngoài Bắc đi đến Trung Quốc và đến các nơi quá lớn.

Cho nên t́nh h́nh (…) xin báo cáo với các đồng chí là bối cảnh quốc tế đă thay đổi. Chúng ta không chỉ có thể tự đánh giá chúng ta bằng cách so sánh chúng ta với quá khứ và cứ bảo chúng ta như thế là hay rồi. Th́ đồng ư, tôi đồng ư rằng chúng ta hơn so với trước rất nhiều. C̣n chúng ta phải so sánh chúng ta với lại những thằng khác chứ. Chúng ta đang chạy đua với nó cơ mà. Vả lại mọi người không đánh giá chúng ta trên cơ sở so sánh chúng ta với quá khứ mà lấy cái thực tại của chúng ta và chúng ta phải học tập xem rằng đáng lên mặt chưa. Thế th́ chúng ta phải chấp nhận và Đảng Cộng sản Việt Nam lănh đạo cái dân tộc này phải chấp nhận phải chịu trách nhiệm và phải đặt cho ḿnh cái sứ mạng đưa dân tộc này, xây dựng hệ thống chính trị cho nó phát triển để đi lên, có năng lực cạnh tranh được.

Về tư duy và mô h́nh phát triển, cho đến nay là có chuyển biến rồi nhưng đang có hai chiều hướng, và có một chiều hướng là vẫn nhấn mạnh kinh tế tự lực tự cường, vẫn nhấn mạnh là Việt Nam phải tự làm ô tô rồi tiến tới cả xe tăng, rồi tiến tới là đại bác, rồi th́ đóng tàu thủy, tiến tới làm tàu chiến và vân vân. Xin báo cáo với các anh các chị, các tiết mục xe tăng tàu chiến bây giờ mua trên thị trường thế giới nhiều lắm, nó có ǵ đâu mà, ông có tiền ông mua máy bay cũng được. Đấy tôi xin báo cáo các anh các chị là tại sao thằng Nhật Bản nó không làm máy bay? Không phải là công nghiệp của nó không làm được máy bay đâu. Mà bởi v́ là nó làm cái máy ảnh kỹ thuật số nó lăi nhiều hơn. Chứ máy bay không có nhôm, không có thứ này khác, nó làm làm ǵ. Chứ không phải thằng Nhật Bản là thằng ngu, thằng khờ, đến mức nó không làm được máy bay. Nó làm được khối, nó làm được máy bay chiến đấu của nó khá ra phết chứ không phải là ít đâu. Thế nhưng mà những ǵ mà nó cho rằng không cạnh tranh được th́ không làm, làm cái khác, thế thôi. Thế bây giờ nước ḿnh bé bằng ngần này tài nguyên bằng ngần này, ḿnh phải lựa chọn cái ǵ thông minh nhất chứ lại, bây giờ cái ǵ ḿnh cũng đứng ra làm, thế th́ không thể được. Tôi cũng xem báo cáo rằng đằng sau những cái này là những cái lợi ích tư lợi là rất rơ ràng. Bởi v́ là, các anh các chị cứ thấy trên tivi độ hai ba ngày lại thấy có trịnh trọng mấy ông com lê, cravat, trên ngực có cài bông hoa rất đẹp, rồi máy điều hoà khí hậu chạy, rồi th́ kư vốn cho vay ǵ đấy 1.500 tỷ các thứ này khác. Thế th́ tôi cũng bảo giá mà tao làm món này th́ tao cũng… *. Chứ không phải là kư để cho ông bà nông dân vay được một triệu, vay 5 triệu, hay là tư nhân vay được 100 triệu. Tôi xin báo cáo là nông dân trồng cây, trồng con ít nhất cũng phải 2 năm chứ. Làm ǵ có quy luật sinh học ǵ 6 tháng từ con bê ra thành con ḅ. Thế nhưng mà ông có cho người ta vay đúng chu kỳ sinh học đâu. Ông cho vay chu kỳ là một năm. Từ khi ông ấy cho người ta vay đến, khi trả lăi là 8 tháng. Trong khi mấy đứa ngồi mà kư cái giấy đấy á, th́ ân hạn là 0 năm, thời hạn hoàn vốn là 30 năm. Lúc bấy giờ em hạ cánh an toàn từ lâu rồi. Mà tôi cũng xin báo cáo với Ban Tổ chức Trung ương, là ở cái nước Việt Nam này, có ai vay được 100 triệu đồng mà không phải đút lót không? Thử hỏi Ban Tài chính Quản trị xem. Bố không ĺ x́ à? Ĺ x́ quá đi chứ lại, đúng không? Mặc dù là ông lợi thế, thế của ông là “thượng phương bảo kiếm” rồi, c̣n ǵ nữa. Tôi kể một câu chuyện rất thật. Một hôm có một tay doanh nghiệp nó đến gặp tôi, bảo bây giờ em mới hiểu ra. Tôi hỏi cậu hiểu cái ǵ? Bảo rằng em cũng ngồi trong hội đồng quản trị của một ngân hàng cổ phần, em có nhu cầu, em phải vay 2 tỷ, thằng hội đồng quản trị đồng ư rồi. Thế là đến vỗ vai thằng tổng giám đốc bảo mày kư cho tao nhé, nó bảo ừ. Xong rồi c̣n ǵ nữa? Xong rồi vẫn ngày mai. Ngày mai rồi lại ngày mai nữa. Bởi v́ nó luôn luôn là ngày mai, chứ không phải là hôm nay. Thế rồi sau đó thằng này thấy hạn hết đến nơi rồi, thế th́ lúc ấy có thằng đến rỉ tai mày không làm thủ tục kia th́ có đến mùng thất, có phải mày ngồi ở tổng quản trị là mày oách đâu. Thế là thằng này cũng phải mang đến sấp tiền cho thằng kia nó mới kư cho. Đấy là cùng hội đồng quản trị với nhau đấy chứ, không phải đơn giản đâu. Chừng nào mà trong xă hội nó c̣n khan hiếm, th́ cái chênh lệch cung cầu ấy nó bị trả bằng một cái giá trên. Chứ c̣n bằng một thị trường mà nó tràn đầy, cung vượt cầu th́ bây giờ nó mới khỏi cái chuyện đó. Thế th́ những việc đó cần phải có một sự xem xét rất là nghiêm túc.

Một việc nữa tức là chúng ta nói quốc doanh là nền tảng. Có nên nói thế không? Nền tảng là cái ǵ, chủ đạo là cái ǵ? Trung Quốc nó nói thế nào? Và báo cáo các anh các chị là các doanh nghiệp nhà nước ta chiếm phần lớn tài nguyên, thiên nhiên, hầm mỏ, mặt nước rồi th́ tài sản, tri thức. Nhưng chỉ tạo ra 5% chỗ lao động. Thế đất nước này muốn phát triển lên th́ lúc bấy giờ thất nghiệp hết à. Bây giờ bỏ tiền ra làm nhà máy xi măng. Báo cáo với các anh các chị là thằng Nhật Bản nó làm cái nhà máy xi măng Nghi Sơn đấy, 2,4 triệu. Nó nói với tôi là biên chế của chúng tôi theo đúng Nhật Bản là 80 người, bây giờ các ông đến ép tôi quá, tôi cố gắng đưa lên đến 120 người, các ông ép tôi nữa. Mà nó bảo là các anh cứ bảo đấy là người địa phương, có phải đâu, toàn quan chức cả, con ông bí thư này, con ông giám đốc sở kia này khác đến nói với tôi hết, bảo tôi phải nhận, thế th́ tôi nhận cho các vị. Nhưng mà một cái nhà máy xi măng của ḿnh 1,2 triệu, thiết kế 8-900 người, thế làm sao có thể là cạnh tranh được. Cái chỗ đó không phải là tôi và tại anh em nhà máy ấy, mà tội vạ tại một cơ chế chung, về trách nhiệm như thế nào, về động lực như thế nào?

Hội nhập

Đấy là một việc. Bây giờ một việc nữa. Hội nhập như vậy rơ ràng là không được. Hội nhập là chậm. Năm 2005 liệu cuối năm có vào (WTO) được không. Cho đến hôm nay tôi vẫn chưa thấy ǵ về cái việc đàm phán Việt Nam – Hoa Kỳ là xong. Mà tôi xin báo cáo là đàm phán Việt Nam – Trung Quốc là c̣n chưa nữa. Tôi đă nói chuyện với thằng Long Chong Du, Thứ trưởng Bộ Ngoại thương, trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc. Thằng ấy là thằng nói tiếng Anh rất hay và đi sang làm nhân viên Liên Hợp Quốc từ rất sớm, xong rồi nó móc về để làm. Tôi hỏi sao chúng mày đưa tao cái đơn đặt hàng khó thế mày. Mày bảo mày ủng hộ tao. Nó bảo ừ, ủng hộ mày là ủng hộ về mặt chính trị, về mặt tinh thần, về mặt đạo lư, c̣n về lợi ích thương mại th́ tao không nhân nhượng mày một xu, mày đừng tưởng, mày phải trả giá th́ mày mới được. Thằng nào trả chậm thằng ấy càng chết.

Bây giờ vào WTO cũng như vào Đảng CSVN thôi, chi bộ giơ tay biểu quyết hết. Có một thằng ngang nó không biểu quyết thế là ông chết! Thế bây giờ là ḿnh phải xin cả thằng Campuchia. Campuchia th́ không có ǵ để mà mặc cả lắm. Nhưng mà thằng Nhật, thằng Trung Quốc, thằng Hoa Kỳ, th́ làm sao? Hôm vừa rồi đàm phán ở Hà Nội với EU, ḿnh cũng coi như thuốc thang dầy đủ lắm chúng nó mới kư cho đấy. Không có nó bảo chưa chắc chúng tôi đă kư cho ông đâu. Đơn giản có một chuyện mà ḿnh đ̣i nó măi là sau khi vào WTO sang năm mày vẫn cứ cho tao quota đàng hoàng. Tức là đừng có cho mấy thằng khác, thị trường dệt may của mày cứ tràn ngập, cứ cho tao một chế độ tương đương như bọn nó. Thế nhưng mà nó có nhận cho đâu. Nó bảo mày c̣n phải thêm cho tao cái ǵ. Bởi v́ thương mại là quyền lợi hai chiều. Ông tḥ chân gị, bà tḥ chai rượu, ông không tḥ chân gị th́ em giấu chai rượu đi, có thế thôi.

T́nh h́nh nó là như thế. Tức là nó đ̣i hỏi một cách rất là cấp bách là nước Việt Nam phải mạnh lên. Mạnh lên không phải về quy mô, mạnh lên về trí tuệ, về bản lĩnh, về đường hướng, về toàn bộ bằng các tổng lực nền kinh tế. Về các cái khác th́ tôi không nói, tôi chỉ có một h́nh ảnh để nói thêm thôi. Chúng ta nói xuất khẩu. Thế th́ cơ cấu xuất khẩu của chúng ta hiện nay như thế nào? Và với cơ cấu xuất khẩu này th́ liệu chúng ta có tiếp tục được măi như thế này không. 27% xuất khẩu là dầu thô, thủy sản là 16%, tất cả nông lâm sản toàn là thô hết. Về chế biến th́ có ǵ có dệt may, có da giày và năm nay có ông đồ gỗ. Xin báo cáo là đồ gỗ ta cũng gặp thời, bởi v́ thằng Trung Quốc vào Mỹ ghê quá, Mỹ nó đánh thuế 15%/ Thế là trong thời mở cửa (người ta) đổ xô sang mua đồ gỗ của Việt Nam. Thế tức là trong kinh tế thị trường này th́ nỗi buồn của thằng này có thể là niềm vui của thằng khác. Các anh các chị thấy là trong ṿng 20 năm vừa qua, cơ cấu xuất khẩu của nước Việt Nam thay đổi chậm quá. Chúng ta tăng xuất khẩu lên bằng cái ǵ, chúng ta móc tài nguyên chúng ta thêm hàng thô, chúng ta bán than thô, bán thủy sản, rồi th́ cà phê, thô cả. Bấy giờ thử hỏi cà phê anh làm được cà phê ḥa tan, giá trị của anh lên mấy chục lần không. Gạo anh đừng có làm anh thành mỳ, thành miến, anh làm thành bánh, cái này khác th́ giá trị nó có lên không. Đấy c̣n chưa kể ông đừng có bán quặng không thôi. Rồi các thứ này khác nữa. Với cơ cấu như thế này mà anh không có phát triển về dịch vụ th́ làm sao anh có thể lên được. Dịch vụ là ǵ? Bây giờ anh bán phần mềm, anh bán các sản phẩm về văn hóa, phẩm anh đưa ra th́ lúc bấy giờ mới phát triển được chứ. Thế là trong lối này không thấy có ông dịch vụ, du lịch đâu hết cả. Cái đó có thể là thống kê chưa đầy đủ, nhưng phải thừa nhận cái đó của chúng ta là thấp. Và chúng ta là một đất nước, như lúc đầu tôi đă chủ ư nói là diện tích, dân số để thấy chúng ta như thế nào th́ anh sẽ thu hồi vốn lớn. Thế chúng ta thấy ngay rằng kinh tế thị trường, cái ưu việt của kinh tế thị trường là ǵ ở chỗ tiền vốn được tự động điều tiết vào những nơi nào có năng lực nhất. Mà phá sản là ǵ, phá sản là sự cản phá sáng tạo. Cản phá sáng tạo là bởi v́ bộ máy phá sản không bị lấy đi, không bị tiêu đi, không bị biến mất, mà nó vẫn c̣n đấy, chỉ có ông chủ là thay thôi. C̣n sẽ có ông chủ khác lấy cái máy móc này, nó thuê người lao động này, nó làm ra sản phẩm c̣n hơn ông chủ trước. Đấy là một điều hết sức là quan trọng. Tức là cuộc đời mọi người đều phải phấn đấu. Anh phấn đấu, anh phát tài, anh phát triển lên lúc bấy giờ anh sẽ được. Và quá tŕnh sàng lọc đó, đào thải diễn ra theo nguyên tắc thử và sai và hiệu quả. Tức là anh học của thằng bên cạnh, thấy nó mở hiệu phở, anh (cũng) mở hiệu phở, đắt quá, thế th́ ḿnh đừng mở hiệu phở nữa, ḿnh mở miến lươn. Thằng kia nó làm món này ḿnh phải làm món khác. Như vậy tức là xă hội nó vô cùng phong phú và nó cứ tiếp tục nó phát triển lên. Thế nhưng nếu mà thấy rằng nhiều phở quá, giá nó bắt đầu rẻ th́ lúc bấy giờ phải nghĩ đến món ǵ khác. Tiêu chuẩn của nó là hiệu quả.

Thứ ba nữa là, mọi quan hệ trong xă hội được tiến hành thông qua hợp đồng. Bởi v́ mọi người là chủ thể, mọi người tự quyết định nên quan hệ giữa mọi người phải thông qua hợp đồng. Xă hội là một xă hội được ràng buộc bằng hợp đồng. Bây giờ ta mới hiểu được tại sao người ta lại nói đến hợp đồng xă hội, khế ước xă hội, bởi v́ mọi quan hệ đều được quan hệ đều được xử lư bằng hợp đồng, và phải có một cơ quan tài phán không thiên vị để tuân thủ pháp luật. Nếu không có mà chưa thực hiện trong hợp đồng, anh không làm tṛn nhiệm vụ của anh, anh đi anh nợ người khác, thế th́ anh phải ra ṭa để phán xét. Chứ đấy là chiếm đoạt tài sản công dân, th́ lúc bấy giờ rất là nguy hiểm. Giá cả phải phản ánh quan hệ cung cầu, giá cả là thông tin quan trọng trong kinh tế thị trường hiện đại. Thông tin là vô cùng quan trọng. Ông Stiglitz sang đây ấy, ông ấy được giải thưởng Nobel, công tŕnh của ông ấy (là) về kinh tế học thông tin, ông đă t́m ra khái niệm bất đối xứng về thông tin. Mà ví dụ đầu tiên là ví dụ nghiên cứu về ông bán chanh. Ông bán chanh th́ biết quả chanh nào ít nước, quả chanh nào nhiều nước. Th́ ông bán chanh lương thiện th́ sẽ chọn chanh loại 1 tôi bán chừng này, chanh loại 3 tôi bán chừng này. Nhưng mà ông bán chanh không lương thiện th́ cho lẫn chanh loại 3 với chanh loại 1, ông bán với một cái giá thấp hơn chanh loại 1 một tí nhưng mà có lăi hơn thằng bán chanh loại 1. Nghĩa là, trong một xă hội không có minh bạch về thông tin th́ những người làm ăn lương thiện chết hết, v́ sẽ bị những thằng lừa đảo cướp hết khách hàng. Người bán đồ rởm th́ sẽ lăi, người bán đồ thật sẽ không thể sống được. Thế tức là nguy cơ rất lớn.

Và một nguyên tắc nữa là nguyên tắc ṣng phẳng. Tức là nguyên tắc phải có ngang giá. Cái này tôi thấy cần phải minh oan cho cái khái niệm thương mại hóa. Thương mại hóa không có ǵ là xấu cả, chỉ có điều là anh bán cái ǵ thôi. Chứ c̣n nguyên tắc ngang giá có nghĩa là không có bao cấp, anh có làm th́ mới có ăn, không làm th́ không có ăn và được bảo hộ được quyền tự do cá nhân, quyền sở hữu hợp pháp về tài sản. Một mệnh đề quan trọng nhất là tất cả những nước nào không có pháp luật rơ ràng th́ những nước đó vĩnh viễn nghèo. Bởi v́ pháp luật tài sản không rơ ràng th́ sẽ bị lạm dụng. Phải có người chủ sở hữu th́ người chủ sở hữu nó mới đem biến tài sản đó thành tư bản, mới đem đầu tư. Thí dụ như anh có chủ miếng đất. Anh mới lấy miếng đất đó anh thế chấp với ngân hàng anh mới đầu tư được. Bây giờ anh bảo một ông chủ sở hữu trời ơi đất hỡi, ông bảo ông là chủ rừng, nhưng ông không làm ǵ được cả, nên ông chỉ có lạm dụng thôi. Làm ǵ có ông chủ sở hữu nào tự chặt rừng của ḿnh. Tức là vấn đề chủ sở hữu có vấn đề. Và nhà nước phải là nhà nước pháp quyền, nhà nước hoạt động theo pháp luật và chỉ theo pháp luật thôi và phải am hiểu thị trường, thân thiện với thị trường, trong sạch và quan tâm đến hiệu quả kinh tế. Ông Chirac đi sang Việt Nam cũng bán máy bay và ông đi sang Trung Quốc cũng bán máy bay; và tổng thống Mỹ đi đâu cũng bán máy bay ông thủ tướng Ôn Gia Bảo, ông Hồ Cẩm Đào đi đâu cũng mua dầu lửa. Nhà nước làm như thế. Nhưng không có nghĩa là tự ông ấy đứng ra làm, mà ông mở đường, ông kư hiệp định cho mọi người cùng làm. Vậy ưu điểm của kinh tế thị trường là phát huy được tiềm năng sáng tạo của người dân. Thứ nữa là các sai lầm trong xă hội được phát triển rất nhanh v́ có nhiều người làm. Thằng nào làm sai th́ thằng kia nó học. Chứ nó không c̣n chờ đến thủ tướng kết luận. Mà nó thấy là thằng kia nó lỗ rồi th́ thôi, tao nhảy ra tao làm cái khác. Tức là quá tŕnh học trong xă hội diễn ra hàng ngày, hàng giờ. Và nó rút ra kết luận ngay lập tức, rất nhanh chóng khác hẳn với kinh tế, kế hoạch hóa tập trung. Thứ ba nữa là cơ chế cạnh tranh dẫn tới sự phân phối nguồn lực một cách rất công bằng. Khuyết tật của kinh tế thị trường là do thông tin hàng giả, hàng nhái, đầu tư méo mó. Lợi nhuận là một phạm trù cực kỳ ích kỷ, không có lợi nhuận của toàn dân tộc, không có lợi nhuận của cả nhân loại đâu. Chỉ có lợi ích của dân tộc, lợi ích của nhân loại thôi. Lợi nhuận chỉ là lợi nhuận của một công ty nào đó của Ban Tài chính quản trị thôi chứ làm ǵ có lợi nhuận chung của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thế th́, lợi nhuận là một phạm trù ích kỷ, nó không quan tâm đến lợi ích lâu dài, không quan tâm đến ô nhiễm môi trường. Cho nên, phải có những tiêu chuẩn, những tiêu chí, những thước đo để khắc phục tính ích kỷ, thiển cận này. Những người bị thiệt tḥi, tàn tật, tai nạn th́ anh Trần Đ́nh Hoan khi c̣n làm Bộ trưởng Bộ Lao động rất quan tâm đến những người thiệt tḥi đấy. Và… không có bàn tay của nhà nước th́ khoảng cách giàu nghèo ngày càng rộng, nếu không giải quyết được th́ nền kinh tế thị trường tự nó sẽ dẫn tới những khủng hoảng, bế tắc. Cho nên, rất cần bộ máy của nhà nước.

Vai tṛ Nhà nước

Thế th́ nhà nước phải làm ǵ? Nhà nước phải xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp luật. Và phải áp dụng công bằng, không ai được đứng ngoài pháp luật và đứng trên pháp luật. Và phải bảo hộ quyền sở hữu tài sản, phải tổ chức xây dựng các dịch vụ cung ứng hàng hóa đến tạo cơ hội đồng đều cho mọi người. Phải thực hiện cạnh tranh và xóa bỏ độc quyền. Và điều rất quan trọng là phải điều tiết thu nhập. Điều tiết thu nhập để cho những người như trẻ con chưa kiếm được tiền th́ có cơ hội đi học, người già không kiếm được tiền nữa, lúc bấy giờ bệnh tật nhiều bởi v́ già mà càng về già càng lắm bệnh tật, lúc bấy giờ kinh phí càng cao lên. Lúc bấy giờ th́ vai tṛ của bảo hiểm sẽ quan trọng hơn.

Một nguyên lư là quyền lực phải được giám sát. Quyền lực tuyệt đối dẫn đến tham nhũng tuyệt đối. Đấy là mệnh đề mà ông Jean Jacques Rousseau đă nêu lên rồi. Thế th́ nhà nước có khuyết tật không? Nhà nước cũng có khuyết tật. Nếu như không có sự cải cách, sự khống chế, th́ nhà nước luôn luôn muốn ph́nh to ra. Hiện nay loài người chưa t́m được liều thuốc để làm cho nhà nước miễn dịch được với quan liêu tham nhũng, lạm dụng chức quyền. Chỉ có một điều pḥng ngừa là công khai minh bạch, giám sát chế ngự quyền lực. Nếu như anh làm không được th́ tôi sẽ thay anh khác. Thế thôi. Chứ nếu c̣n để ông nhà nước th́ ông ta sẽ ôm đồm, nay ông có cục th́ ngày mai ông ta sinh thêm hai, ba chi cục, ngày kia ông lên tổng cục vv. Nhà nước của chúng ta bao nhiêu cục, bao nhiêu tổng cục, từ tổng cục ông ấy có chi nhánh khắp nơi rồi ông ấy lại sinh thêm văn pḥng ở nước ngoài. Nhiều sáng kiến lắm. Cứ ngồi nghe ông ấy nói th́ lư sự ǵ ông ta cũng đúng hết đấy. Cho nên nhà nước có xu hướng ph́nh to, đó là một xu thế. Trước Đại chiến Thế giới lần thứ hai th́ bộ máy nhà nước trên thế giới b́nh quân chỉ xài khoảng 20% ngân sách thôi. Bây giờ bộ máy nhà nước xài đến hơn 40% ngân sách, rất lớn . Nếu như quan liêu tham nhũng mà kết hợp với những khuyết tật của kinh tế thị trường th́ có thể dẫn đến những căn bệnh rất nghiêm trọng như là mafia. Như vậy tức là bộ máy nhà nước của chúng ta trong kinh tế thị trường phải khác rất nhiều so với bộ máy nhà nước của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

Bây giờ tôi xin nêu điểm cuối cùng là hội nhập, sau đó tôi sẽ nêu vấn đề mà các anh có nói trong đề cương. Về cấp độ hội nhập th́ chúng ta thấy, việc sơ đẳng nhất là kư hợp đồng thương mại ưu đăi giữa hai nước như ta với ông Lào là tôi có thủy sản, mực khô th́ ông bán cho tôi xe máy. Thế rồi nó lạm dụng đến mức là mỗi người dân Lào mỗi ngày tính ra phải ăn đến mười mấy kư mực khô, mấy kư tỏi. Dĩ nhiên là không có chuyện đó, đó là nó lấy tiền để nó buôn lậu xe máy thôi. Chưa đủ th́ nó lập khu vực thương mại tự do. Khu vực thương mại tự do sẽ loại bỏ thuế quan chúng. Trong đó sẽ lập ra một mục ông bỏ thuế quan ǵ, tôi bỏ thuế quan ǵ. Nhưng nếu một thằng trong đó lại kư hiệp định bên ngoài với một thằng thứ ba, rồi thằng bên ngoài thứ ba lại cho hàng hóa nước ấy chạy đi khắp khu vực này. Giống như thằng Singapore, ḿnh cho thằng Coca-Cola vào đầu tư với cách là công ty Singapore, hồi ḿnh chưa b́nh thường hóa quan hệ, năm 92 nó đă vào đây rồi. Ḿnh biết thừa Coca-Cola là của Mỹ, nhưng nó lấy danh nghĩa là như thế. Đến một bước nữa là liên minh thuế quan, tức là thuế quan chung đối với người trong khu vực, c̣n anh không được tùy tiện kư hiệp định với nước ngoài, mà thái độ thuế quan đối với nước ngoài phải được hành động chung. Xong rồi đến thị trường chung nghĩa là đến một mức nữa là dịch chuyển lao động tự do, tiền vốn tự do. Tức là trong khu vực thị trường tự do đó, th́ lao động muốn đi làm chỗ nào th́ làm, tiền vốn muốn đầu tư cái ǵ th́ đầu tư. Đến liên minh kinh tế th́ chúng ta thấy có chính sách kinh tế chung, có đồng tiền chung như liên minh châu Âu. Như vậy là đồng tiền chung th́ không phải đổi tiền nữa, chính sách thương mại chung th́ anh không thể tùy tiện bội chi ngân sách nữa. Nghĩa là tất cả thứ đó anh bị ràng buộc và sẽ tiến tới h́nh thành một thế giới đại đồng như Liên minh Châu Âu, có Quốc hội chung, nó sẽ dự kiến thành một Liên bang châu Âu hay Hợp chủng quốc châu Âu; rồi th́ nó có chính phủ châu Âu, có chính sách chung. Thế th́, một thể chế chính trị trong khung cảnh hội nhập kinh tế phải hướng tới các giá trị chung, các quy luật chung. Chứ anh không thể nào tiếp tục cứ bảo hội nhập, nhưng quy tŕnh hải quan anh là khác, thuế anh làm khác, mọi thứ anh làm khác. Nghĩa là nó đă “kẹp ch́” rồi th́ anh không giám sát nữa, anh đă “kẹp ch́” rồi th́ nó không phải kiểm tra nữa. Chứ c̣n ông hải quan cứ mở tung hết tất cả ra để kiểm tra, kể cả kiện bông ông cũng tháo tung ra hết để kiểm tra, thế th́ chết rồi. Thế rồi đi th́ nó bảo là chèn bốn thước hai, th́ bốn thước hai anh phải cho nó đi chứ. Đằng này anh không nói không được, phải dỡ ra. Như thế là không được. Như vậy, tôi muốn tóm lại phần mào đầu hơi dài của tôi, rằng là, chúng ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức rất là lớn. Môi trường trong và ngoài nước cũng rất khác. Chúng ta đă tiến rất nhanh, đă vượt lên trước rất nhiều, nhưng cho đến nay chúng ta vẫn là một nước nghèo, tốc độ phát triển chung của chúng ta vẫn chậm, pháp luật của chúng ta vẫn chưa rơ ràng. Chúng ta nhận là chúng ta có định hướng xă hội chủ nghĩa, nhưng bất công trong xă hội hiện nay cực kỳ lớn. Cực kỳ lớn bởi v́ nguồn thu của ngân sách là toàn thuế gián thu cả, 24% là thu từ bán dầu lửa, 22% là thuế nhập khẩu; sắp tới ông giảm thuế rồi th́ ông thu bằng cái ǵ. Trong khi đó, các nước trên thế giới có 40% là thuế bất động sản, 40% là thuế thu nhập; c̣n lại 20% là các thứ khác. Chứ đằng này, ông không điều tiết được chút nào cả. Thuế thu nhập của Việt Nam đóng được 2% vào tổng thu ngân sách trong đó phần lớn là tiền người nước ngoài ở Việt Nam và người Việt Nam làm việc cho nước ngoài. Chênh lệch giàu nghèo đấy là mới được đo bằng tiêu dùng, chứ hiện nay chưa biết được chênh lệch về tài sản là bao nhiêu. Gần đây có một tổ chức quốc tế có hỏi tôi, lúc bấy giờ tôi có làm cố vấn để điều tra về vấn đề chênh lệch giàu nghèo, về tiêu dùng và về tài sản như thế nào? Thế th́ bây giờ lấy cái ǵ để đo chênh lệch giàu nghèo về tài sản trong một đất nước mà không có khai báo mọi việc đều là bằng tiền mặt và không có công khai minh bạch. Cho nên, nếu chúng ta không có một bước tiến trong chuyện công khai, minh bạch th́ nguy cơ lớn lắm. lớn lắm. Tôi thấy nói về nguy cơ ta mới chỉ nói tới những méo mó hay mặt trái của kinh tế thị trường. Theo tôi, nguy cơ quan liêu, tham nhũng, bộ máy nhà nước bất lực không thu được của anh giàu ví như những anh giàu bất chính bằng cách đầu tư đất đai. Xin báo là nguồn tiền tiết kiệm trên địa bàn Hà Nội một năm là: 144 ngh́n tỷ đồng, tiết kiệm ở TP. Hồ Chí Minh chỉ 7 ngh́n tỷ đồng. Thế mà kinh tế Hà Nội chỉ bằng một phần tư kinh tế TP. Hồ Chí Minh, chưa kể TP. Hồ Chí Minh một năm kiều hối gửi về 1, 2 tỷ đô la. Thế thử hỏi ông Hà Nội làm sao mà lăi nhiều tiền tiết kiệm thế. Chính v́ thế, ông không có cách ǵ đứng ra kinh doanh, ông chỉ đi mua đất cát, đẩy giá bất động sản lên làm cho giá đất như ở Hàng Gai lên đến 4 ngh́n đôla một mét vuông, cao nhất thế giới, cao hơn cả Tôkyô. Nến như chúng ta không làm được điều tiết định hướng xă hội chủ nghĩa, mọi người đều kinh doanh, anh nào có lăi anh chia sẻ, đóng góp cho xă hội; xă hội ngày càng phát triển th́ rất nguy. Người không đáng hoan nghênh một tư nào là ông tham nhũng, là ông lạm quyền, là ông đi chiếm đất mà không đóng thuế, bóp méo thị trường bằng cách ông nâng giá lên. Hiện nay chúng ta đang đứng trước một thách thức rất lớn là chúng ta có trở thành Nhà nước pháp quyền được không, có trở thành một Nhà nước mà pháp luật có hiệu lực không, chúng ta có điều tiết được không. Nếu không, tôi thấy nước Việt Nam đang đứng trước ngă ba đường. Đại hội X đang đứng trước ngă ba đường. Nếu tiếp tục đi con đường này th́ những mâu thuẫn và thách thức nội bộ ở nước Việt Nam sẽ rất lớn. Thách thức và cơ hội trên thế giới có thể giải quyết được nên Việt Nam mạnh, phát huy được nội lực lên, phát huy được trí tuệ lên. Nhưng thách thức cũng rất lớn. Một chức năng nữa của Nhà nước là kịp thời phát hiện những mâu thuẫn và giải quyết những mâu thuẫn lợi ích. Những chuyện như vụ Trảng Cát vừa rồi, có đáng ǵ đâu. Có phải là người ta không kêu đâu. Kêu suốt cả năm rồi. Nhưng bộ máy của anh không làm được việc đó. Hiện nay trong Đảng có hai loại đảng viên. Một loại đảng viên có chức có quyền và một đảng viên không có chức có quyền. Hai loại đảng viên này xa cách nhau lắm, xa cách nhau rất nhiều. Tôi không biết anh chị có gặp mấy chiến hữu cựu chiến binh, mấy anh em đang pḥ tá anh Nguyễn Nam Khánh viết thư này khác đấy. Mấy anh em đó rất có tâm huyết. Họ sinh hoạt có trí tuệ, họ có những suy nghĩ có thể là hơi cố một chút v́ họ chưa hiểu đầy đủ nguyên lư của kinh tế thị trường v.v… Nhưng họ rất tâm huyết. Những anh em đấy, hiện nay đi đâu họ cũng đều phải đút lót hết và làm ǵ cũng phải đút lót. Ra đến phường, bị quát nạt bởi một cô phục vụ bé tư vừa mới ra trường nhưng bởi v́ là con ông bí thư. Các anh nói là nó không làm ǵ được cả, ngay cả bộ máy của phường cũng “kinh” con bé này luôn, đụng đến nó không khéo nó về ton hót với bố nó th́ ḿnh chưa dọn được nó, nó đă dọn ḿnh đi rồi. Thế th́, một bộ máy như vậy, một sự méo mó như vậy dẫn đến những hành vi mà nó không thể hiện bản chất chế độ của chúng ta. Cho nên, điều đầu tiên tôi thấy muốn báo cáo là trước những sự thay đổi rất sâu sắc của kinh tế trong nước, đă xuất hiện những lợi ích khác nhau. V́ mỗi cá nhân tự kinh doanh th́ lợi ích sẽ khác nhau. Bây giờ không phải lấy làm ngạc nhiên là một tỉnh có những lợi ích khác nhau. Anh không nên hy vọng rằng là mọi việc, mọi người đều nói thật với anh hết. Anh không nên hy vọng là bằng phê b́nh, tự phê b́nh, mọi việc anh đều có thể giải quyết được hết cả. Chuyện ấy là quá ngây thơ. Mô h́nh sinh hoạt ấy của thời kỳ Đảng hoạt động bí mật th́ rất tốt; bởi v́ lúc bấy giờ là gươm kề cổ, thằng nào làm không đúng quy định th́ nó tống cổ anh luôn. Bây giờ lại là trong kinh tế thị trường. Trời ơi, cơ hội là đi ra nước ngoài, nó gửi tiền ra nước ngoài, nó làm mọi thứ. Tất cả việc đó Đảng không kiểm soát được, thế mà bảo là mày cứ phê b́nh, tự phê b́nh. Thế tức là anh đề cao một công cụ mà hiệu lực của nó ngày càng thu hẹp lại, bởi v́ mức độ thông tin và hoạt động của người ta càng mở rộng ra mà thông tin ḿnh có được lại càng thu hẹp lại. Thế tức là ḿnh sẽ dẫn đến một t́nh h́nh là sinh hoạt nó rất dữ, nhưng hiệu lực không tương xứng. Có thể đi đến một kết luận là: Hệ thống chính trị của chúng ta đang bộc lộ ngày càng nhiều những bất cập để giải quyết những vấn đề lâu dài, cơ bản, cấp bách của dân tộc và của đất nước. Theo tôi, sứ mạng đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam phải là sứ mạng của Đảng cầm quyền là phải chỉ ra một chiến lược, chỉ ra một cương lĩnh, tạo cơ hội phát triển cao độ nhất tính sáng tạo của dân tộc để đất nước này đi lênh nhanh và thực hiện được công bằng, dân chủ, thực hiện được quyền tự do kinh doanh, tự do phát triển của mỗi con người. Đấy là câu mà ông Mác đă viết trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản cơ mà. Đó là sự tự do của mỗi người là điều kiện cho sự tự do của tất cả mọi người. Mỗi một người có tự do th́ mọi người mới được tự do, chứ không phải một vài người có điều kiện tự do ông muốn đi đâu cũng được. Tôi muốn Ban Tổ chức Trung ương nắm t́nh h́nh để báo cáo ra. Hiện nay, ở Hà Nội mức chênh lệch giàu nghèo là khủng khiếp luôn. Chỗ nhà tù Hỏa Ḷ cũ, nó có một nhà trẻ quốc tế, giá là 2.800 đô la một tháng. Quá 16h30 mà anh không nhận trẻ th́ nó giữ lấy cho anh, nhưng mỗi giờ nó đ̣i thêm anh 4 đôla. Có một cô người nước ngoài tưởng rằng là giá cao thế chắc không đến lượt người Việt Nam nên cô ấy đến chậm một chút. Cô ấy gặp tôi bảo là có 20 chỗ th́ người Việt Nam làm hết rồi, không đến chỗ cho con bà nữa, lại phải đi kiếm nhà trẻ khác. Thế tức là 2.800 đô la không là cái ǵ. Các anh chị cứ xem mà xem, có rất nhiều người đi khám bệnh ở Singapore, đi nghỉ, đi chữa bệnh luôn xoành xoạch, rồi giám đốc đi Macao đánh bạc luôn xoành xoạch. Thử hỏi các cơ quan xuất nhập cảnh báo cáo xem nào, những ai đi nhiều, đi đâu lúc này chúng ta sẽ biết. Th́ đấy là một điểm. Điểm thứ hai nữa là, việc xây dựng một hệ thống chính trị có hiệu lực, mỗi một bộ phận có chức năng phù hợp với kinh tế thị trường và hội nhập là điều rất quan trọng. Trong đó, có một điểm rất quan trọng đối với Đảng cầm quyền là phải biết được thông tin, nguyện vọng hiểu được tâm tư của người dân một cách kịp thời nhất. Cái đó, nếu đưa vào báo cáo th́ theo tôi là rất hạn chế, v́ từ trước tới nay chúng ta đă có quá nhiều ví dụ về việc ấy rồi. Về bản chất th́ không có ǵ ngạc nhiên cả bởi v́ kinh tế thị trường nó có những lợi ích riêng, nó có thể có một lợi nhuận nào đấy dù là hợp pháp hay không hợp pháp. Mọi người đều hành động, rằng là theo đúng điều lệ của Đảng, chính sách của nhà nước ấy, nhưng có một cái “cục” mà ông không nói ra là “cục” lợi ích. Cái cục đó là nặng lắm chứ và điều đó cũng là điều b́nh thường thôi. Thế bây giờ ḿnh phải làm sao thiết kế một cơ chế và để cho thông tin phải thông suốt, phải có một kênh độc lập để nó giám sát phát hiện và để nó đưa lên kịp thời. Nếu mà chúng ta muốn hạn chế kênh đó không muốn nghe kênh đó th́ chúng ta sẽ gặp rất nhiều vụ Tây Nguyên. Mà v́ Tây Nguyên có phải anh em người ta không báo đâu, báo từ lâu lắm rồi, có sách đă xuất bản rồi chứ, từ năm 1996 người ta đă viết là với tiết mục là cứ ào ạt lên lấy đất như thế này th́ chắc chắn sẽ dẫn tới một xung đột trong xă hội mà không thể nào giải quyết được. Tôi lên Tây Nguyên gặp anh em nói rồi, về báo cáo lại rằng là người Tây Nguyên chưa có đất đâu. Các anh cứ để ư mà xem, khi mà đi ngoài đường thấy có dân tộc gùi một gùi măng, đang đi có một cái ôtô đỗ xịch, xuống mua mấy kư măng trả có 1.500 đồng. Tôi bảo sao các vị trả rẻ thế. Cô ta nói, các ông bênh ǵ bọn mọi đó. Mọi th́ trả thế là tốt rồi. Vậy ḿnh có phải đối xử với người dân tộc b́nh đẳng như anh em đâu. Ḿnh cứ nói thế thôi, không phải như thế. Thế bây giờ làm sao đưa được người đồng bào dân tộc ấy tham gia vào kinh tế thị thường, họ phải đứng trên chân của họ, phải được kinh doanh th́ mới được. Chứ bây giờ với tŕnh độ của họ như vậy, cho họ vay tiền th́ họ để trong ống nứa gác lên gác bếp. Thế th́, với t́nh h́nh hiện nay, theo tôi phải có một sự nhận chân về cơ hội và thách thức; nhận thức được thực trạng dù có thể nhiều người không thích nghe, không muốn chấp nhận và cho rằng nếu nói về nguy cơ này th́ hơi quá đáng. Theo tôi, hệ thống chính trị của chúng ta có nhiều điểm không c̣n phù hợp, bất cập và kém hiệu quả, đang tự tạo ra nhiều khuyết tật, tự tạo ra nhiều vấn đề, kết hợp với mặt trái của kinh tế thị trường th́ dẫn tới sự chệch hướng rất lớn. Nếu chúng ta kiểm điểm một cách nghiêm túc rằng chúng ta có tạo ra được công bằng xă hội không th́ xin báo cáo với các anh là không. Thuế thu nhập 1, 2% là không. Bộ máy Nhà nước này đă bất lực, thất bại trong việc điều tiết những người có thu nhập cao. Những người đó là những người có chức, có quyền hay là có hiểu biết, có trí tuệ kiếm ra tiền. Nếu kiếm ra tiền th́ anh phải góp vào xây dựng đất nước chứ sao anh lại thế. Bây giờ, chúng ta có chiến lược như là người Thụy Điển hay không. Xin báo cáo là ở Thụy Điển, thuế thừa kế tài sản là 50%. Bố anh chết, anh chỉ được nhận 50% tài sản c̣n lại. Tôi hỏi Thụy Điển là tại sao mày làm dă man thế mày. Nó bảo, triết lư của chúng tao là không cho thằng nào sống được phè phởn được bằng tiền thừa kế cả. Bố nó giàu, chúng tao sẽ lấy cái giàu có ấy đi cho đất nước; c̣n lại, nó phải tự đi làm. Tiền thừa kế ấy có thể làm một bệ phóng tốt, nếu mà nó muốn thành người. Điều đó cũng có mặt trái. Trong nền kinh tế toàn cầu, những thằng Thụy Điển giỏi nó sang Mỹ làm. Tôi hỏi là mày sang làm ǵ, nước mày là thiên đường nhất trên thế giới. Nó bảo thiên đường th́ cũng có thiên đường, nhưng nó cũng có mặt trái, nên tao sang Mỹ làm ăn khoảng 10 năm, sau đó lại về Thụy Điển tao dưỡng già, lúc bấy giờ tao được hưởng cái phúc lợi của nó cũng tốt. Thế tức là không có một mô h́nh hoàn chỉnh, mọi công cụ đều có mặt trái; anh điều tiết nó, quá th́ nó không sống được, phải chạy đi chỗ khác để nó làm. Ví dụ, giờ người Thụy Điển xây nhà ở Hy Lạp và Tây Ban Nha rất nhiều là bởi v́ ở đấy giá rẻ, mùa đông lại ấm áp và cũng trốn được một ít tiền thuế thu nhập. Nếu như thế này th́ không lâu nữa, tôi tin là người Thụy Điển sẽ mua đất mua nhà ở Nha Trang, Hội An.91 ngn

Thế th́, bây giờ nguy cơ đó đă bộc lộ chưa. Theo tôi, nguy cơ đó bộc lộ khá rơ. Hiện nay, ta chưa có được sự tổng kết sâu sắc chưa thấy được hết căn bệnh, chưa thấy được hết nguồn gốc và bản chất sâu xa tính sâu rộng của điều này. Tôi nghĩ rằng, sự bất cập và nguy cơ này có liên quan đến cả sự tồn vong của chế độ mà nguy cơ lớn nhất là từ trong nội bộ của chúng ta. Bởi v́ như thế, anh không thể thu hút đầu tư được, tham nhũng sẽ ngày càng tăng lên, phân biệt giàu nghèo sẽ ngày càng tăng lên. Và bằng cách như thế này th́ anh không đưa được người giỏi lên mà anh đưa những thằng đút lót, nhiều tiền lên. Và thằng đút lót nhiều tiền nó muốn lên th́ nó chạy chức, chạy quyền, nó lại phải hoàn vốn lại khoản tiền mà nó đă đầu tư vào. o. Cho nên, việc đầu tư mà nó muốn làm không phải lo ǵ cho nước cho dân cả mà nó kiếm cách lấy lại được tiền của nó. Như thế bộ máy sẽ ngày càng méo mó, và mức độ cứ thế hệ sau của người giữ vị trí đó nó lại càng kém hơn người trước đây cả về năng lực, trí lực, cả về động cơ. Đồng chí Phạm Văn Đồng trước khi chết có nói với tôi là không biết đại hội này rồi đến đại hội sau có c̣n đại hội được nữa không. Chắc là các đồng chí có nghe đồng chí Phạm Văn Đồng trước khi mất có những tâm tư rất lớn, lo rằng là bây giờ Đảng như thế này th́ Đảng là thế nào, cương lĩnh là thế nào, lư luận là thế nào, chất lượng là thế nào, Đảng làm cái ǵ, đảng viên nên như thế nào, trách nhiệm như thế nào trước xă hội. Nhiều điều chưa nghiên cứu được th́ cụ đă mất rồi. Thế th́, một điều nữa là với t́nh h́nh như thế này mà nếu như không có sự chuyển hướng một cách rất cơ bản th́ tôi thấy có một nguy cơ. Nguy cơ là người nói cứ nói, mà giới trẻ th́ nó làm theo kiểu khác. Xă hội của chúng ta dẫn tới sự phân hóa về suy nghĩ, t́nh cảm rất mạnh. Thử hỏi mấy cụ cựu chiến binh, cụ có đọc kỹ báo Nhân dân, báo Quân đội nhân dân không. Rất kỹ, nhưng sau đó có phát biểu không. Mang ra bàn bạc về những chuyện nọ, chuyện kia, những chuyện mà không đăng báo. Rồi là các tài liệu rất hay từ Internet xuống, nhiều lắm, ḿnh không biết, các cụ lại biết. Thế bây giờ là trong t́nh h́nh toàn cầu như thế này, ḿnh phải cung cấp những thông tin chính thức, trung thực. Thông tin chính thức, trung thực rất nhiều tại sao ḿnh không cung cấp cho người ta được. Xin lỗi các chị là có một vấn đề mà mọi người đều biết cả. Bây giờ bảo là cấm mại dâm, có cấm không, có cấm được không. Thế bây giờ xử lư vấn đề này như thế nào? Có mấy cấp xử lư. Tức là phải khoanh lại một chỗ. Tức là người ấy, ḿnh th́ luật pháp không công khai, nhưng người ấy phải bảo vệ người ta chứ, phải chăm sóc người ta về mặt y tế, rồi bảo vệ về pháp luật, cho người ta cái quyền để sau này người ta được hưởng. Người nào là người ăn tiền nhiều nhất. Một là mấy mụ chủ chứa, là mấy ông khách sạn. Mấy ông ấy biết hết, Bảo kê nó biết hết. Xă hội ông không biết đâu. Chỉ có điều là ông muốn tóm cổ lúc nào là ông tóm, thế thôi. Tôi ở Nghĩa Tân, trước đây có mấy cô đứng đường, cứ thấy tôi đi tập thể dục mới đến “chào hàng”. Tôi mới hỏi cô ấy rằng là sao giỏi thế, đứng đây mà cảnh sát không phát hiện. Cô ấy bảo, trời ơi chỗ đứng này là mỗi tháng một trăm ngàn đó. Ngày nắng th́ c̣n được vài ba bữa chứ ngày mưa th́ làm sao. Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, chúng ta phải thấy là phải có một giải pháp về t́nh h́nh đó.

Vấn đề cơ chế quản trị xă hội

Nhược điểm lớn nhất của thể chế chính trị của chúng ta là ǵ. Là chế độ đảng trị, chuyên chế và mất dân chủ rất nặng nề. Trong Đảng có dân chủ chưa. Tôi từ năm 71 đến nay là theo các cụ, đầu tiên là theo cụ Phạm Văn Đồng, cụ Nguyễn Duy Trinh, theo cụ Đỗ Mười, rồi theo cụ Nguyễn Văn Linh, sau đó về làm anh nghiên cứu cải cách, thực chất tôi thấy chưa có dân chủ. Bây giờ nói rất thật là việc phê b́nh, tự phê b́nh trong Bộ Chính trị. Nói thẳng, nói thật th́ sợ mất ḷng nhau. Tôi không muốn kể thêm những người nói lại với tôi hay lắm là đồng chí A, đồng chí B phê phán ḿnh như thế nào. Đến bây giờ, đến mười mấy năm sau, ông vẫn cứ nói lại là ngày ấy, tháng ấy thằng ấy nó nói tao cái này v.v… Theo tôi, có lẽ không nên sơ sơ song cũng không nên tuyệt đối hóa, nên xem xét góp cái ǵ và cách góp như thế nào; sự giám sát phải được thực hiện như thế nào, bằng những công cụ và phương pháp nào? Chứ c̣n bây giờ, nói thẳng ra là anh mất dân chủ lắm đấy; anh thành kiến với tôi đấy, anh là hẹp ḥi đấy, anh mà có nhà có đất đây, anh là chỗ này, chỗ kia người ta nói đấy… Sao thằng kia nó nói tao thế mày, tao đối với nó cũng tốt chứ, bây giờ tao nghe ra và hóa ra là nó nói tao tệ quá; mấy đêm rồi tao không ngủ được. Lâu lâu mới đến, tưởng nói chuyện ǵ, hóa ra lại vẫn nhắc lại cái chuyện thằng ấy nó nói tao thế ấy. Tôi nói là thôi th́ quên đi chứ nhắc lại măi làm ǵ nữa. Tức là các cụ có những chuyện rất cũ mà nhớ dai lắm, nhớ rất dai. Thế th́, tôi thấy cần phải có một bước chuyển biến rất quan trọng để tăng tính dân chủ như có một mệnh lệnh là quyền lực tuyệt đối dẫn tới tham nhũng tuyệt đối. Thế bây giờ, suy nghĩ thế nào về giám sát Uỷ ban Kiểm tra do Trung ương bầu ra có giám sát được Bộ Chính trị không, có giám sát được Tổng Bí thư không, đại hội đại biểu bầu ra có thực hiện dân chủ không. Tất cả chúng ta ở đây đều là những trang theo hầu, bưng bê; cũng là một trong những thằng huân chương quạt mo, huân chương quạt giấy măi rồi, bây giờ đến huân chương điều ḥa khí hậu đây, cũng theo hầu mấy đại hội rồi. Thử hỏi là mấy đại hội thảo luận dân chủ, đóng góp thiết thực, bao nhiêu phần trăm là chỉ lo nhăm nhắm chạy cái chức. Bây giờ là sôi nổi lắm rồi đó, quyết liệt lắm rồi đó. Tức là từ khi nói chuẩn bị Đại hội một cái là mọi người đều khác hẳn. Việc xuất hiện, rồi nói năng câu ǵ gay cấn là không có ai nói nữa xuất hiện trước nhà báo là không ai thích nữa. Rồi th́ là ḿnh mà nói thẳng về ngành ông nào đấy là ông ấy ghét lắm. Thế th́ cái mệnh đề tôi thấy muốn báo cáo là đề nghị phải có một bước tiến, nên chăng là đại hội trực tiếp bầu ra Tổng Bí thư. Tổng Bí thư có một quyền hạn nhất định. Đại hội bầu ra Uỷ ban Kiểm tra, Uỷ ban Kiểm tra có quyền hạn nhất định kiểm sát Tổng Bí thư, giám sát Bộ Chính trị. Thường vụ đại hội đại biểu có thể là một mô h́nh không, có nên thí điểm không, nên làm cái ǵ. Chứ bây giờ, về các tỉnh ủy, trời ơi, ông bí thư tỉnh ủy được coi như ông vua con tuyệt đối rồi. Anh ấy mà đă nói ra là miễn bàn rồi. Con ông chả học hành vào đâu cả, nhưng vẫn được xếp làm ở chỗ này chỗ nọ; làm vương làm tướng, mọi người cứ phải lắc đầu.g chuyện mà không đăng báo. Rồi là các tài liệu rất hay từ Internet xuống, nhiều lắm, ḿnh không biết, các cụ lại biết. Thế bây giờ là trong t́nh h́nh toàn cầu như thế này, ḿnh phải cung cấp những thông tin chính thức, trung thực. Thông tin chính thức, trung thực rất nhiều tại sao ḿnh không cung cấp cho người ta được. Xin lỗi các chị là có một vấn đề mà mọi người đều biết cả. Bây giờ bảo là cấm mại dâm, có cấm không, có cấm được không. Thế bây giờ xử lư vấn đề này như thế nào? Có mấy cấp xử lư. Tức là phải khoanh lại một chỗ. Tức là người ấy, ḿnh th́ luật pháp không công khai, nhưng người ấy phải bảo vệ người ta chứ, phải chăm sóc người ta về mặt y tế, rồi bảo vệ về pháp luật, cho người ta cái quyền để sau này người ta được hưởng. Người nào là người ăn tiền nhiều nhất. Một là mấy mụ chủ chứa, là mấy ông khách sạn. Mấy ông ấy biết hết, Bảo kê nó biết hết. Xă hội ông không biết đâu. Chỉ có điều là ông muốn tóm cổ lúc nào là ông tóm, thế thôi. Tôi ở Nghĩa Tân, trước đây có mấy cô đứng đường, cứ thấy tôi đi tập thể dục mới đến “chào hàng”. Tôi mới hỏi cô ấy rằng là sao giỏi thế, đứng đây mà cảnh sát không phát hiện. Cô ấy bảo, trời ơi chỗ đứng này là mỗi tháng một trăm ngàn đó. Ngày nắng th́ c̣n được vài ba bữa chứ ngày mưa th́ làm sao. Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, chúng ta phải thấy là phải có một giải pháp về t́nh h́nh đó..

Đảng phải tôn trọng luật pháp, hoạt động trong luật pháp, không đứng trên luật pháp, không đứng ngoài luật pháp. Trong nền kinh tế thị trường, với lợi ích và môi trường thế này là không đủ, phải lấy luật pháp bổ sung cho luật của Đảng, phải lấy công khai minh bạch, phải tạo ra một sự văn minh và văn hóa chính trị trong phê b́nh tự phê b́nh, trong góp ư, trong tự sinh hoạt. Chính cái chuyện xử lư đằng sau lưng, chính chuyện thành kiến, lấy thông tin ở đây đây báo cáo lên, chính sự để bụng nhau đă tạo ra sự hạn chế chúng ta trong khung cảnh nền kinh tế thị trường. Phải coi pháp luật là công cụ chủ yếu để kiềm chế, kiểm soát những người có chức, có quyền chứ không phải pháp luật là công cụ chủ yếu để đè nén quần chúng. Pháp luật phải tạo ra sự tự do của quần chúng, tự do kinh doanh. Pháp luật chủ yếu là phải hạn chế, không chê người có quyền. Anh chỉ có quyền làm được thế này thôi và quyền ấy phải có sự giám sát. Chứ bây giờ, lại là pháp luật chủ yếu để áp sát, cai trị người dân. Tôi rất ngạc nhiên là có chiến hữu là đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Công an nói rằng bây giờ cấm xe máy không cho vào Hà Nội, mà nói ở Hội đồng nhân dân Hà Nội luôn, mà cũng im ru luôn. Tôi tức quá, viết bài gửi báo Tuổi trẻ nói về chuyện Bác Hồ nói về “ba xây, ba chống”. Hồi bấy giờ Bác đi từ Trung Quốc về, anh Phạm Văn Đồng và Lê Thanh Nghị đă duyệt đề cương rồi, chỉ có ba chống thôi. Anh Phạm Văn Đồng bảo là Bác mới về, phải báo cáo xin ư kiến Bác; thế nhưng trong ḷng vẫn nghĩ bụng ḿnh làm thế này chắc hay lắm, rồi đây, thế nào Bác cũng đồng ư thôi. Vào đến nhà sàn, Bác cầm báo cáo ném xẹt xuống bàn. Bác bảo: “Các chú lạ, các chú muốn quản lư đất nước mà các chú chỉ chống là làm sao, chủ yếu là phải xây cái tốt mới chống được cái xấu chứ, cái tốt mới đẩy lùi được cái xấu”. Tôi đứng dưới chân cầu Thăng Long từ 5 giờ rưỡi đến 7 giờ kém mười lăm, đă đếm được 82 cái xe máy chở đằng sau 3 con lợn, một xô tiết đằng trước và hai bên là ḷng. Tôi mới nghĩ bụng là ông kia định cấm những chiếc xe máy này. Thế th́ ông định đưa lên xe buưt cả ḷng mề, tiết các thứ như thế th́ thử hỏi ông có làm được không. Rồi c̣n cá nữa chứ. Nghĩa là ông cầm cái quyền tự do kinh doanh của người dân, quyền hành nào cho phép anh làm việc ấy? Tôi thấy những chuyện ấy là phải hết sức nhất quán về tư duy. Rằng pháp luật chủ yếu để kiềm chế, kiểm soát những người có pháp luật, c̣n ra phải tạo điều kiện phát huy sự tự do, sáng tạo, không hạn chế quyền của người công dân. Thế mới được.g chuyện mà không đăng báo. Rồi là các tài liệu rất hay từ Internet xuống, nhiều lắm, ḿnh không biết, các cụ lại biết. Thế bây giờ là trong t́nh h́nh toàn cầu như thế này, ḿnh phải cung cấp những thông tin chính thức, trung thực. Thông tin chính thức, trung thực rất nhiều tại sao ḿnh không cung cấp cho người ta được. Xin lỗi các chị là có một vấn đề mà mọi người đều biết cả. Bây giờ bảo là cấm mại dâm, có cấm không, có cấm được không. Thế bây giờ xử lư vấn đề này như thế nào? Có mấy cấp xử lư. Tức là phải khoanh lại một chỗ. Tức là người ấy, ḿnh th́ luật pháp không công khai, nhưng người ấy phải bảo vệ người ta chứ, phải chăm sóc người ta về mặt y tế, rồi bảo vệ về pháp luật, cho người ta cái quyền để sau này người ta được hưởng. Người nào là người ăn tiền nhiều nhất. Một là mấy mụ chủ chứa, là mấy ông khách sạn. Mấy ông ấy biết hết, Bảo kê nó biết hết. Xă hội ông không biết đâu. Chỉ có điều là ông muốn tóm cổ lúc nào là ông tóm, thế thôi. Tôi ở Nghĩa Tân, trước đây có mấy cô đứng đường, cứ thấy tôi đi tập thể dục mới đến “chào hàng”. Tôi mới hỏi cô ấy rằng là sao giỏi thế, đứng đây mà cảnh sát không phát hiện. Cô ấy bảo, trời ơi chỗ đứng này là mỗi tháng một trăm ngàn đó. Ngày nắng th́ c̣n được vài ba bữa chứ ngày mưa th́ làm sao. Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, chúng ta phải thấy là phải có một giải pháp về t́nh h́nh đó..

Điểm quan trọng nữa là phải có thái độ nghiêm túc đối với báo chí, yêu cầu báo chí hành động một cách có trách nhiệm, trung thực, tự chịu trách nhiệm, khuyến khích đưa thông tin phát hiện những vấn đề. Bởi v́, như ông Jefferson nói, có thể không có chính phủ nhưng vẫn phải cần báo chí. Nếu không có báo chí th́ xă hội này không c̣n là xă hội văn minh nữa, không thể v́ cái việc là báo chí đưa lên chỗ này, chỗ kia, trong một xă hội mà chuyện mua bán, chuyện chạy quyền, chạy chức nhiều thế này mà bảo thằng nhà báo nó không viết một câu chuyện giật gân để đưa ra là không thể được. Chỉ có điều là những chuyện ấy phải theo đúng pháp luật, c̣n phải khuyến khích, tạo điều kiện cho nó nữa, để nó đưa lên sự thật. Thế bây giờ, bộ máy quan hệ giữa Đảng và Nhà nước của chúng ta, theo tôi, c̣n có t́nh trạng vừa lẫn lộn, vừa để trống trách nhiệm. Những việc rất quan trọng như đổi mới cương lĩnh, đổi mới phương thức hoạt động để thực sự dân chủ thực sự xứng đáng là Đảng cầm quyền, dẫn dắt đất nước này đi lên văn minh, công bằng th́ cái đó chúng ta chưa làm được tốt. Trong khi đó, tôi thấy qua nhiều những nghị quyết, chỉ thị về những vấn đề quá cụ thể luôn, như chỉ thị về chống cúm gia cầm, rồi th́ HIV, rồi th́ vân vân. Như vậy quá chồng chéo. Theo tôi không cần thiết. Và nên xác định giữa bộ máy của Đảng và Đảng lănh đạo Chính phủ như thế nào chứ không có bây giờ, với cơ chế Ban cán sự đảng khéo là một cơ chế tốt để vô hiệu hóa Chính phủ. Tôi được nghe nhiều những người có trách nhiệm trong Chính phủ bảo là, trời ơi, cơ chế này th́ Thủ tướng đồng ư rồi nó phải làm nhưng nó không thích làm. Nó về họp Ban Cán sự Bộ lại, tŕnh lên Bộ Chính trị, Ban Bí thư với tư cách Ban Cán sự, nó thách thức luôn Chính phủ. Thế bên kia cũng chưa hỏi vấn đề này là thế nào cả, mới bảo là: thôi, bây giờ ta họp về vấn đề này. Tức là có nhiều việc cần phải làm nhưng chúng ta làm nhiều việc quá chồng chéo, có nhiều việc không ai làm cả. Đó là điều rất nguy hiểm, làm cho bộ máy của chúng ta kém hiệu quả.o

Một điều nữa là cơ chế lựa chọn, bầu cử nhân sự. Ba thằng đứng lên căi nhau, nói nhau ăn miếng trả miếng. Bây giờ Đảng ḿnh là lănh đạo, nhưng ông lănh đạo tối cao ấy lại không phải trực tiếp do dân bầu ra, dân không được chọn cái ông ấy nhưng mà lại coi ông ấy là ông tối cao nhất. Thế th́ chuyện ấy là thế nào? Thế th́ bây giờ ông ấy là Tổng Bí thư. Ông là cao nhất vậy th́ ông đứng ra tranh cử đi, ông hăng hái đi xuống dân đi, ông đi “nhuộm bùn” đi, giống như Bác Hồ ngày trước. Lúc bầy giờ, ông phát biểu t́nh h́nh ư kiến ra làm sao, nh́n xa trông rộng như thế nào? Tức là phải có thử thách như thế. Chứ bây giờ người dân chả biết ra làm sao cả. Rồi đùng một cái lại có một ông khác xuất hiện, rồi bảo là ông ấy thế mạnh lắm đấy, bắt đầu mới sợ sợ sệt sệt nghe báo chí; rồi rằng là báo chí hồi này nghe nói nhiều về bố của ông này, về mẹ của ông kia. Trời ơi, một đất nước văn minh mà mọi người đều hành xử như thầy bói xem voi, nghe ngóng làm cho câu chuyện trở nên không có văn minh ǵ hết cả. Rồi xun xoe là đến gặp ông này, đến thăm ông kia, rồi vận động chỗ này, vận động chỗ khác… Theo tôi là cần phải có một cơ chế về nhân sự rơ ràng, minh bạch, công khai và dựa trên sự lựa chọn thật sự của đảng viên, của quần chúng. Đảng muốn lănh đạo được, có uy tín, có thuyết phục th́ đấy cũng phải là lănh tụ của Đảng, lănh tụ của nhân dân. Nếu không th́ rồi bảo rằng ông ấy là lănh tụ đấy, người dân lại bảo là ơ ḱa, chúng tôi có biết ǵ về ông này đâu, ông ấy qua quá tŕnh ở đâu, ai bầu ông ấy thế. Tôi xin báo cáo để các đồng chí thấy rằng là người ta dân chủ đến thế nào. Ông Thủ tướng Canada Saint Chrétien trước khi hết nhiệm kỳ, lấy một cái trực thăng của Chính phủ đi lên vùng Tây Bắc khánh thành một công tŕnh xóa đói giảm nghèo ǵ đó sau đó cùng với vợ con đi nghỉ ở suối nước nóng. Báo chí đưa lên rằng, Thủ tướng Saint Chrétien lấy tiền Nhà nước đi làm việc nhà nước chỉ 40 phút, c̣n nghỉ ngơi với gia đ́nh 4 tiếng đồng hồ, việc ấy có lạm dụng công quỹ không, có chấp nhận được không. Xanh Crechien nói là tôi xin chịu hết toàn bộ chi phí chuyến này. Quốc hội giám sát xem xét, kết luận Saint Chrétien làm việc này là sai nhưng trừ cho Saint Chrétien 20% chi phí làm việc 40 phút cho xóa đói giảm nghèo, c̣n Saint Chrétien chịu trách nhiệm trả 80% chi phí. Bây giờ, toàn bộ ô tô xe cộ của Chính phủ Nhật Bản, kể cả xe đón tiếp nguyên thủ các nước đều do một Công ty tư nhân đứng ra kinh doanh dưới sự giám sát của Bộ An ninh Nhật Bản. Ông Thủ tướng chẳng có xe riêng. Lúc nào ông cần th́ có xe đưa ông đến an toàn chỗ ấy. Nhưng ông đi đâu phải tính đến đấy, trả tiền chuyển sang bên Quốc hội giám sát. Nếu ông riêng tư th́ bỏ tiền túi ra mà trả, chứ tôi không trả. Ông bộ trưởng đi tàu điện cũng tốt chứ. Nghĩa là mọi sự đều phải được giám sát dân chủ, b́nh đẳng.g chuyện mà không đăng báo. Rồi là các tài liệu rất hay từ Internet xuống, nhiều lắm, ḿnh không biết, các cụ lại biết. Thế bây giờ là trong t́nh h́nh toàn cầu như thế này, ḿnh phải cung cấp những thông tin chính thức, trung thực. Thông tin chính thức, trung thực rất nhiều tại sao ḿnh không cung cấp cho người ta được. Xin lỗi các chị là có một vấn đề mà mọi người đều biết cả. Bây giờ bảo là cấm mại dâm, có cấm không, có cấm được không. Thế bây giờ xử lư vấn đề này như thế nào? Có mấy cấp xử lư. Tức là phải khoanh lại một chỗ. Tức là người ấy, ḿnh th́ luật pháp không công khai, nhưng người ấy phải bảo vệ người ta chứ, phải chăm sóc người ta về mặt y tế, rồi bảo vệ về pháp luật, cho người ta cái quyền để sau này người ta được hưởng. Người nào là người ăn tiền nhiều nhất. Một là mấy mụ chủ chứa, là mấy ông khách sạn. Mấy ông ấy biết hết, Bảo kê nó biết hết. Xă hội ông không biết đâu. Chỉ có điều là ông muốn tóm cổ lúc nào là ông tóm, thế thôi. Tôi ở Nghĩa Tân, trước đây có mấy cô đứng đường, cứ thấy tôi đi tập thể dục mới đến “chào hàng”. Tôi mới hỏi cô ấy rằng là sao giỏi thế, đứng đây mà cảnh sát không phát hiện. Cô ấy bảo, trời ơi chỗ đứng này là mỗi tháng một trăm ngàn đó. Ngày nắng th́ c̣n được vài ba bữa chứ ngày mưa th́ làm sao. Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, chúng ta phải thấy là phải có một giải pháp về t́nh h́nh đó..

Một điểm nữa, vấn đề rất lớn để bảo đảm dân chủ là phải bảo đảm mọi cơ quan đều phải có sự giám sát. Chúng ta hiện nay giám sát và cải cách một số cơ quan như thế nào? An ninh giám sát thế nào?.. Quốc pḥng giám sát thế nào? Ngoại giao giám sát thế nào?… Có hiệu lực chưa?… Có một mệnh đề là một hệ thống đóng kín là một hệ thống tự tha hóa. Một chủng tộc cứ loạn luân, cứ lấy nhau măi như thời nhà Trần th́ sẽ bị thoái hóa. Một khu rừng mà chỉ có một loại cây, không cho mọc một loại cây ǵ khác th́ sâu bệnh nó sẽ hại cho bằng hết. Một cánh đồng lúa mà hôm nọ tôi xem ti vi thấy ông ti vi đưa lên là có một ông một năm làm bốn vụ lúa. Tôi bảo ông này chết rồi. Bởi v́ một năm 4 vụ lúa, đất sẽ thoái hóa, sâu bệnh phát triển rất ghê. Nên một hệ thống muốn phát triển phải rộng mở… phải chấp nhận sự giám sát và phải chấp nhận sự thách thức, chấp nhận đi ra ngoài khơi. Báo cáo với các anh về hệ thống Thụy Điển là thế này. Anh tốt nghiệp đại học mà muốn làm tiến sỹ th́ anh đi ông thầy khác. Anh không bao giờ được làm tiến sỹ ở ông thầy đă cho anh tốt nghiệp đại học ở trường đại học ấy. Tốt nghiệp rồi, anh phải ra nước ngoài kiếm ăn 3 năm. Bất kỳ tiến sỹ nào, anh cũng phải kiếm được việc, anh phải ra nước ngoài anh làm ba năm trời rồi anh mới được về Thụy Điển làm. Anh về anh không được làm ở cái chỗ nó đă cấp cho anh bằng tiến sỹ, anh phải đi chỗ khác. Và cứ như thế, cứ năm năm anh lại thay đổi, từ ông Vụ trưởng đến ông nhân viên. Nó thay rất ác liệt luôn. Một ông Vụ tài chính quản trị đùng một cái gửi sang làm Vụ chính sách. Ông không làm được th́ chuyển. V́ vậy, cái nước Thụy Điển chỉ có 10 triệu người thôi nhưng thằng nào cũng giỏi giang cả. Đi đến đâu cũng thấy thằng ấy làm việc tốt quá, thả vào đâu nó cũng làm được. Ḿnh th́ giờ chỗ nào cũng sợ sợ sệt sệt, nghe nghe ngóng ngóng. Rằng là thằng ấy là con ông ấy, con kia lại con bà ấy để rồi phải khép nép khúm núm v.v… Cho nên, là người tài không lên được. Một xă hội có rất nhiều ẩu đả. Điều ấy có nguy cơ lớn lắm. Cho nên, trước bối cảnh mới, cần có sự cải cách rất mạnh mẽ là v́ chính lẽ ấy. Anh em đó nhiều chuyện. Cũng không phải chỉ là chuyện mà ông Nam Khánh ông viết ra đâu. C̣n nhiều chuyện khác nữa, đất cát thế nào, kinh doanh ra làm sao, công tư như thế nào, rồi làm sao mà ông ấy giàu đến như thế, đâu là tiền công vụ, đâu là tiền nghiệp vụ, đâu là tiền kinh doanh v.v… Có ma mà biết, có trời mà biết. Không biết được. Rất nhiều chuyện chứ không phải chỉ có một chuyện ấy đâu.g chuyện mà không đăng báo. Rồi là các tài liệu rất hay từ Internet xuống, nhiều lắm, ḿnh không biết, các cụ lại biết. Thế bây giờ là trong t́nh h́nh toàn cầu như thế này, ḿnh phải cung cấp những thông tin chính thức, trung thực. Thông tin chính thức, trung thực rất nhiều tại sao ḿnh không cung cấp cho người ta được. Xin lỗi các chị là có một vấn đề mà mọi người đều biết cả. Bây giờ bảo là cấm mại dâm, có cấm không, có cấm được không. Thế bây giờ xử lư vấn đề này như thế nào? Có mấy cấp xử lư. Tức là phải khoanh lại một chỗ. Tức là người ấy, ḿnh th́ luật pháp không công khai, nhưng người ấy phải bảo vệ người ta chứ, phải chăm sóc người ta về mặt y tế, rồi bảo vệ về pháp luật, cho người ta cái quyền để sau này người ta được hưởng. Người nào là người ăn tiền nhiều nhất. Một là mấy mụ chủ chứa, là mấy ông khách sạn. Mấy ông ấy biết hết, Bảo kê nó biết hết. Xă hội ông không biết đâu. Chỉ có điều là ông muốn tóm cổ lúc nào là ông tóm, thế thôi. Tôi ở Nghĩa Tân, trước đây có mấy cô đứng đường, cứ thấy tôi đi tập thể dục mới đến “chào hàng”. Tôi mới hỏi cô ấy rằng là sao giỏi thế, đứng đây mà cảnh sát không phát hiện. Cô ấy bảo, trời ơi chỗ đứng này là mỗi tháng một trăm ngàn đó. Ngày nắng th́ c̣n được vài ba bữa chứ ngày mưa th́ làm sao. Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, chúng ta phải thấy là phải có một giải pháp về t́nh h́nh đó..

Một chuyện nữa rất quan trọng là một Nhà nước như vậy, phải có một bộ máy giám sát, phải có luật pháp, phải có tư pháp trong tư pháp phải có điều tra, phải có công tố, phải có ṭa án. Ba người ấy phải độc lập với nhau, phải kiềm chế lẫn nhau. Chứ hiện nay, ḿnh có đến năm, bảy ông điều tra luôn. Nào là điều tra h́nh sự, điều tra an ninh, điều tra quốc pḥng, rồi th́ hải quan cũng có điều tra, thuế vụ cũng điều tra, lâm nghiệp cũng điều tra… Thế rồi, sau đó lại có sáng kiến vĩ đại, tức ba thằng ấy ngồi lại với nhau và hội ư dưới sự lănh đạo của Đảng. Tôi không có bệnh che ǵ Lă Thị Kim Oanh nhưng tôi xin báo cáo với các anh là anh là ở nước này không thằng nào vay được một trăm triệu mà có thể xử nó thế nào th́ xử, nhưng mà bảo nó là không đút lót mà vay được tiền th́ là chuyện không có đâu. Khi nào anh có một hệ thống cạnh tranh tuyệt vời đến mức nó thừa tín dụng, nó không cho người ta vay th́ nó chết, th́ lúc bấy giờ mới đỡ đi. Chứ hiện nay tiền khan hiếm thế này mà làm sao nó vay được bao tiền như vậy mà không đút lót. Tôi cũng không nghe ǵ thằng Lương Quốc Dũng. Nhưng thằng Lương Quốc Dũng xử nó vào tội hiếp dâm có đúng không. Sao mà lại đúng được, trước khi đến nơi nó đă tắm rửa, gội đầu cẩn thận rồi thế này, thế khác; rồi nhận của nó ngần này tiền mà ông lại đi ông loại ra. Thế th́ nó có một nguyên tắc cơ bản trong tư pháp là sự bất công đối với một người là sự đe dọa đối với tất cả mọi người. Anh xử bất công một việc, anh tưởng là anh ngồi đấy yên lắm à, thế đến lượt anh th́ sao. Hay là vụ Láng Ḥa Lạc, v́ là con của một bố trung tá cảnh sát giao thông, nên làm méo mó, sai hồ sơ hoàn toàn, thậm chí ṭa gọi hai ông cảnh sát ra làm chứng cũng không thèm đến, làm ǵ được nhau. Luật sư nói một thôi một hồi, đến ông Viện kiểm sát cũng móc ra một bản đọc y hệt lần xử trước. Tôi thấy vấn đề là như thế này, là xă hội của chúng ta hiện nay đă có những lợi ích riêng, có nhiều chủ thể, cá nhân hoạt động th́ phải có luật pháp nghiêm minh, phải có sự chế ngự lẫn nhau. Chứ bây giờ anh bảo là anh lănh đạo. Anh đứng lên quyết định hết tất cả à? Tôi thấy bà Hoàng Thanh Tân chủ tŕ như thế, nhưng ông ngồi ban sáng lưng bự hơn bà Hoàng Thanh Tân. Ông ấy mới là ông quyết định, bảo là thôi đến thế, nghỉ cái đă, hôm sau hội ư tiếp. Cái đó không phải xử bằng luật pháp. Không phải là ḿnh muốn giống thế giới đâu, mà quan trọng là ḿnh giải quyết vấn đề phát sinh theo đúng nguyên nhân, đúng cội nguồn, đúng xu thế phát triển; để đảm bảo lợi ích, theo nguyên lư không ai được xâm phạm lợi ích người khác, không ai đứng trên pháp luật để giải quyết.

Hệ thống chính trị của chúng ta nh́n vào thấy là đảng dày đặc luôn. Chính phủ có bộ nào, cục ban nào, Đảng có hết tất cả thứ ấy. Lại thêm bộ máy gọi là tổ chức chính trị – xă hội, tổ chức quần chúng; nói rằng là tôi đại diện cho quần chúng, nhưng một nghiên cứu nước ngoài nó nói đấy là những người mạo danh tổ chức quần chúng, thực sự là cánh tay nối dài và là cái loa của Đảng Cộng sản, không phải là đại diện ǵ cả và toàn bộ chuyện đó là chuyện vô duyên luôn, không có ư nghĩa ǵ hết trong việc phản ánh t́nh h́nh, bảo vệ lợi ích. Cho nên là chúng ta bày biện ra một loạt những “b́nh hoa” rất tốn kém, đứng bên ngoài phong chức cho nhau, đứng lên điên cuồng ḥ hét rồi Trung ương coi là ngoạn mục. Nhưng mà thực chất chúng ta có phát hiện được tham nhũng không, phát hiện được mâu thuẫn không, có phát hiện được người xấu không, phát hiện được sai phạm không. Chúng ta xử lư chuyện rất ĺnh x́nh. Có những chuyện không đáng ǵ. Câu chuyện quota của Bộ Thương mại, tại sao bây giờ ông lại bảo là ấy không, làm như thế là lớn rồi, tự nó quyết định, ḿnh không biết ǵ cả. Tại sao câu chuyện lại lạ thế. Có câu chuyện là con làm trực tiếp dưới quyền của bố, một chuyện như vậy thế mà vẫn chấp nhận được, mà đảng viên năm nào cũng được tiên tiến xuất sắc luôn. Thế th́ nó là thế nào? Thế th́, tiến sâu xa hơn, chúng ta phải tự kiểm điểm lại guồng máy, quyết định như thế nào? Bây giờ, về mặt Nhà nước, như tôi đă tŕnh bày, Bộ máy Nhà nước ta cồng kềnh, rất thiếu tính chuyên nghiệp và can thiệp quá sâu vào rất nhiều nghiệp vụ kinh doanh.

Trong đó, tính tư lợi, tính thiếu minh bạch, vừa đá bóng vừa thổi c̣i rất là nhiều. Trong một nền kinh tế thị trường th́ Nhà nước chỉ làm khoảng 3000 chức năng. Bộ máy Trung Quốc làm 8.000 chức năng, tôi thấy bộ máy ở Việt Nam phải làm khoảng 30.000 chức năng. Các anh thử coi mà xem. ở tỉnh ủy, ông có đề bạt được một ông chuyên viên nào mà không có ư kiến của ông Ban Tổ chức Tỉnh ủy không. Thậm chí là Trưởng pḥng của một ngân hàng thương mại quốc doanh ở tỉnh, về lư thuyết th́ hoàn toàn phụ thuộc cấp trên, nhưng cũng hỏi Ban Tổ chức Tỉnh ủy. Tức là có nhiều chức tưởng như nó rất hiền lành, nhưng cũng không ngờ là nó thơm đến như thế. Có nghĩa bây giờ cũng luôn luôn học được sự ngạc nhiên. Có người bảo tôi là mày biết chức ǵ rất thơm không, là chức Ban khoa giáo Thành ủy Hà Nội. Tôi hỏi là sao mày biết, tao cũng không hiểu rơ. Nó bảo là trời ơi, bây giờ ở xung quanh mặt bằng Hà Nội thế nào, có chừng ấy trường đại học, cao đẳng, chừng ấy ông hiệu trưởng, chừng ấy ông hiệu phó, ông chủ nhiệm khoa mà qua thằng này th́ coi như không làm ǵ được hết cả. Anh không qua thằng này th́ không được. Cũng như thế, nếu tôi làm giúp việc cho Tổng Bí thư, nếu anh tốt bụng với nhau th́ trước khi ông ấy đi tôi tŕnh và báo cáo đầy đủ cho anh trong ṿng hai tiếng đồng hồ là xong. Chứ nếu không, sau đây ông ấy đi công tác rồi, khi trở về chuẩn bị đại hội rồi th́ ḿnh mới tŕnh, ông bảo sao chuyện ấy bây giờ mày mới tŕnh, chuyện ấy dẹp lại để đấy sáu tháng nữa. Thôi thế là toi cơ hội đề bạt. Mà chuyện ấy là hoàn toàn hợp pháp. Chúng nó bảo rằng tôi tŕnh anh ấy rồi, nhưng hôm bấy giờ anh ấy đau bụng, không làm được là thôi chứ con ǵ, ai biết được chuyện đó. Như thế, các anh thử tưởng tượng xem, một chức vụ rất hiền lành, tưởng như vô thưởng, vô phạt, chẳng có quyền hành ǵ nhưng thực sự lại là quyền sinh, quyền sát.;

Điểm cuối cùng, tôi thấy chúng ta cần phải phát huy các mặt mạnh của truyền thống của Đảng ta và Bác Hồ đă để lai. Nh́n lại di sản rất lớn mà Bác Hồ để lại th́ cái rất quan trọng mà Bác Hồ nói là Đảng vừa là Đảng của giai cấp công nhân, vừa là của dân tộc. Cái đó Bác nói từ rất lâu rồi. Làm sao cho Đảng là đại diện cho dân tộc, rồi Đảng cũng tiến tới chấp nhận có những ư kiến khác nhau, Đảng phải chấp nhận sự thảo luận, sự tranh luận. Hồi tôi làm cho anh Linh, v́ nhiều lư do, rất tiếc là lúc bấy giờ đă có hai quyết định là cho Đảng Dân chủ Đảng Xă hội tự giải thể. Thực ra là các ông khóc lên khóc xuống, các ông đă nói cả rồi. Tính tới tính lui tôi cũng cho ông ấy vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Xu hướng trên thế giới và Châu Á này như các anh thấy ở Ấn Độ. Indira Ghandi có sự tín nhiệm tuyệt đối nhưng bà ấy không nhận chức Thủ tướng. Bởi v́ bà ấy nhận th́ sẽ bị đám kia ám sát. Thế là đưa một ông người người Xích lên là người dân tộc thiểu số. Hay một thằng như thằng Indonesia vừa rồi nó chọn đứng đầu nội các là một cô tiến sỹ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế của nó. Tức là những người ngày trước đứng về góp ư kiến, giám sát th́ bây giờ nó trọng dụng. Hay một nước như Đài Loan, luôn luôn chịu sự ám ảnh của Trung Quốc là mày mà không mạnh lên là nó ăn thịt mày. Cho nên, tôi nghĩ rằng là Đại hội này không thể làm được mọi việc. Bởi v́ những việc đă kéo dài 30, 40 năm th́ không thể làm trong một đêm được. Theo tôi, tốt nhất là nên có một lộ tŕnh, xây dựng được một lộ tŕnh để mà định ra hướng đổi mới, định ra hướng kiện toàn, cải cách thể chế chính trị và đi vào thực chất. Có những bước đi cụ thể và hành động từng bước một. Làm một cách rộng răi th́ không được bởi v́ nhiều khi người dân cũng chưa ư thức được và cũng chưa được chuẩn bị để làm việc ấy. Báo cáo các anh, bây giờ có một t́nh h́nh bi kịch là có một loại người nghèo mới. Như dân Tây Mỗ quê vợ tôi, được đền bù, rồi được một cục khoảng 160 triệu, có người lớn hơn. Thế nhưng mà mới 40 tuổi, nghỉ hưu th́ quá sớm mà học th́ quá muộn. Có mấy trăm triệu, người th́ mua cái xe Tàu đi, người th́ làm cái nhà. Vậy sau đó sống bằng ǵ. Đấy là những người nghèo mới nhưng lại chưa được chuẩn bị cho cuộc sống này. Cho nên, theo tôi chuyện này Chính phủ phải khép nó lại không thể nào hứa hươu hứa vượn là mấy thằng này nó sẽ nhận anh vào làm việc. Nó nhận là nó nhận bọn trẻ hơn chứ, mấy ông già này th́ làm sao nó nhận được. Phải có sự chuẩn bị chu đáo lắm cho số phận của từng người một, tạo cơ hội, đ̣i hỏi, hướng dẫn để cho người ta làm việc. Nếu không th́ làm sao người ta ủng hộ ḿnh. Nó bảo là người ta đang yên đang lành, tự dưng có mấy thằng cha nào đến đây xây nhà biệt thự nó ở trên miếng đất của ḿnh. Ḿnh tự nhiên trở thành người đi ăn mày. Nói như thế để thấy là cần phải có một lộ tŕnh.g chuyện mà không đăng báo. Rồi là các tài liệu rất hay từ Internet xuống, nhiều lắm, ḿnh không biết, các cụ lại biết. Thế bây giờ là trong t́nh h́nh toàn cầu như thế này, ḿnh phải cung cấp những thông tin chính thức, trung thực. Thông tin chính thức, trung thực rất nhiều tại sao ḿnh không cung cấp cho người ta được. Xin lỗi các chị là có một vấn đề mà mọi người đều biết cả. Bây giờ bảo là cấm mại dâm, có cấm không, có cấm được không. Thế bây giờ xử lư vấn đề này như thế nào? Có mấy cấp xử lư. Tức là phải khoanh lại một chỗ. Tức là người ấy, ḿnh th́ luật pháp không công khai, nhưng người ấy phải bảo vệ người ta chứ, phải chăm sóc người ta về mặt y tế, rồi bảo vệ về pháp luật, cho người ta cái quyền để sau này người ta được hưởng. Người nào là người ăn tiền nhiều nhất. Một là mấy mụ chủ chứa, là mấy ông khách sạn. Mấy ông ấy biết hết, Bảo kê nó biết hết. Xă hội ông không biết đâu. Chỉ có điều là ông muốn tóm cổ lúc nào là ông tóm, thế thôi. Tôi ở Nghĩa Tân, trước đây có mấy cô đứng đường, cứ thấy tôi đi tập thể dục mới đến “chào hàng”. Tôi mới hỏi cô ấy rằng là sao giỏi thế, đứng đây mà cảnh sát không phát hiện. Cô ấy bảo, trời ơi chỗ đứng này là mỗi tháng một trăm ngàn đó. Ngày nắng th́ c̣n được vài ba bữa chứ ngày mưa th́ làm sao. Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, chúng ta phải thấy là phải có một giải pháp về t́nh h́nh đó..

Vấn đề ở đây, mong đợi ở Đại hội X này và tâm huyết của tôi muốn đóng góp với các anh là tôi đánh giá cao cách đặt vấn đề của anh Hoan, đánh giá cao đề cương các câu hỏi của anh và tôi muốn nêu lên bối cảnh, cơ hội, thế mạnh, thách thức của chúng ta, cũng như tất cả các mặt nhược điểm của chúng ta để Đại hội X này là đại hội của thế kỷ XXI đi, là đại hội đổi mới nữa đi. Bây giờ dừng lại là không được, dừng lại là nguy lắm chứ không phải đơn giản đâu. Tôi bây giờ trở thành phó thường dân rồi, thấp cổ bé họng, ra đến Uỷ ban nhân dân phường th́ bị cô bé nó quát nạt đấy, chứ có phải đơn giản đâu. Phải đi ṿng quanh một thôi, một hồi rồi bảo là có biết ông ấy là học tṛ của tớ ở trên quận không, có lẽ nếu cậu khó quá th́ tớ lên trên đó bảo nó một câu vậy. Lúc bấy giờ con bé mới à thế cơ à, thế để tôi giúp ông. Như thế, nếu ḿnh không nói rằng là có cây đa, cây đề, không có “vơ” một tư là coi như ḿnh toi rồi, không biết bao giờ mới giải quyết được. Và có như thế rồi, cũng phải có “Bác Hồ” chỉ đường đấy, chứ không phải đơn giản đâu, phải có 5 chục ngàn, chứ nếu không biết bao giờ mới giải quyết được. Và có như thế rồi, cũng phải có “Bác Hồ” chỉ đường th́ con bé nó không có làm đâu. Xin lỗi các anh các chị là nói quá dài. Vậy bây giờ các anh chị thấy có điều ǵ phải trao đổi thêm không, phải nói thêm không th́ xin các anh chị cho biết ư kiến.

Trao đổi ư kiến với diễn giả

Câu hỏi: “Xin hỏi một ư là lúc năy bác có nói về nguy cơ. Hiện nay chúng ta đang có 4 nguy cơ. Bác nói là khả năng có nguy cơ mới. Th́ có thể gọi tên các nguy cơ mới đó là ǵ”.

Trả lời: “Theo tôi, nguy cơ mới mà tôi muốn nói ở đây là xuất hiện những mâu thuẫn nội bộ xuất hiện các t́nh huống mới hoặc là chúng ta không muốn nh́n nhận hay là chúng ta chưa kịp phát hiện. Mâu thuẫn đó tiềm ẩn, nằm trong quá tŕnh phát triển mà do đó thể chế và do quá tŕnh phát triển này tạo nên thôi. Giống như kinh nghiệm ở Thái B́nh, kinh nghiệm ở Tây Nguyên rồi rất nhiều kinh nghiệm. Ví dụ như ở Hà Tây, họ kiện cáo như vậy là đằng sau đều có chuyện cả, chứ không phải là không có chuyện. Theo tôi được biết, chỗ An Khánh, các bố ở xă và huyện chén lắm chứ không phải đơn giản. Dân tức v́ mấy lăo lấy đất của nó chén gớm quá. Đấy là một. Thứ nữa là trước đây là cùng một họ với nhau, thậm chí là cùng một gia đ́nh, thằng trưởng được ruộng thế này, thằng thứ được ruộng thế kia. Bây giờ th́ bồi thường ruộng này lại gấp mười lần bên kia, lại bảo mày nhiều tiền hơn, tao ít hơn. Lại là anh em một nhà. Nó không hiểu. Tức là ông vẽ ra luật pháp như vậy nhưng không quán triệt nguyên tắc luật pháp là để chế định người cầm quyền chứ không phải là luật pháp chủ yếu là để kiểm soát, chế định người dân. Cái đó theo tôi là đặt vấn đề chưa đúng. Bộ máy hệ thống chính trị của chúng ta hiện nay kém ở chỗ phát hiện và xử lư những xung đột. Nếu những xung đột cục bộ ấy không được xử lư, nó sẽ tích tụ lại. Anh đè nén nó làm nó tích tụ lại. Và đến lúc nào đấy nó sẽ diễn ra cái việc ǵ đó xêm xêm như vậy ở Liên Xô hay Cộng ḥa dân chủ Đức hay như ở đâu đấy. Tôi nghĩ hiện nay ở Trung Quốc cũng có nguy cơ giống hệt như chúng ta. Những điều người Trung Quốc nói cũng giống hệt như chúng ta. Nhưng theo tôi, nhân đây xin nói, Hội nghị 4 của Trung Quốc vừa rồi, nói là mới nhưng thực chất vẫn là cũ. Cũ ở chỗ vẫn tiếp tục đảng trị, nó là đảng cầm quyền, cương lĩnh của đảng là cương lĩnh của toàn dân. Mọi chuyện là ông mạo nhận ra là toàn dân. Không phải. Nhẽ ra Hồ Cầm Đào phải mạnh dạn hơn. Nhưng tôi tin rằng Hồ Cẩm Đào có “vơ”. Trung Quốc nó “ngọa hổ tàng long” chứ không phải đơn giản đâu. Hiện nay, tôi thấy mọi động thái là nó lại chuẩn bị dạy ḿnh bài học chứ không phải nó là bạn bè tốt ǵ đâu. Có một thằng người Trung quốc nó cũng chơi với tôi mà, nó biết tôi là người như thế nào, nên thỉnh thoảng nó cũng nói mấy câu bỗ bă lắm chứ không phải đơn giản”.

Câu hỏi: “Từ những khuyết tật của bộ máy trong hệ thống chính trị, có ư kiến cho rằng nên nhất thể hóa hệ thống của Đảng và hệ thống của Nhà nước. Theo bác, cái đó có phải là một giải pháp tốt không? Câu hỏi thứ hai là, bác là một nhà khoa học, đi giao lưu quốc tế rất là nhiều, vậy điểm yếu của giới khoa học của ḿnh khi giao lưu với quốc tế là ǵ”?

Trả lời:“Trước hết, về nhất thể hóa, theo tôi là nên. Nhất thể hóa nó có cái lợi, tức là người đứng đầu có một danh nghĩa của toàn dân. Như trên tôi nói, trong giao lưu quốc tế, tự nhiên sinh ra một cái ông dân không bầu lên mà đi ra với mọi người th́ ngoại giao vất vả lắm chứ không phải đơn giản đâu. Nhưng làm thế rồi th́ phải có một bộ máy giám sát. Tôi thấy mô h́nh Uỷ ban Kiểm tra Trung ương như thời Lênin, do đại hội bầu ra, có quyền giám sát, được quyền thông tin, được quyền có một bản sao, được quyền phân tích, góp ư kiến, có một cơ chế để giám sát rất rơ ràng. Tức là giống như Thương nghị viện Mỹ, sứ quán Mỹ ở Việt Nam được chi bao nhiêu tiền, về những khoản nào, lư do làm sao th́ anh được từng ấy tiền; anh chi thêm về khoản nào đấy anh có quyền tự quyết, quá một mức nào đấy anh phải đưa Quốc hội. Đấy là một vấn đề. C̣n vấn đề về người Việt Nam, cán bộ khoa học Việt Nam khi ra ngoài giao lưu với thế giới. Người Việt Nam có sự phát triển so với ḿnh trước đây th́ khá lên. Nhưng bây giờ đang bộc lộ ba mặt thế này. Một là, lạc hậu về lư luận so với thế giới nghiêm trọng. Có thế hệ mới, trẻ lên th́ nó tiếp cận được nhưng thế hệ ấy th́ nó cũng c̣n Tây hơn cả thằng Tây thật! Tức là làm ra bộ rất Tây, nhưng thực sự th́ ông ấy không nắm ǵ t́nh h́nh đất nước cả. Hồi tôi làm Viện trưởng th́ tôi đ̣i hỏi những người ấy phải đi thực tế. Đi thực tế không phải là đến chỉ bá vai, bá cổ người ta đâu, mà trước đó anh phải đọc xem tỉnh này như thế nào, gần đây nó có vấn đề ǵ, khuyết điểm ra làm sai, anh muốn t́m hiểu cái ǵ th́ người ta mới gọi anh là một Viện. Chứ đến đấy anh chỉ nhậu không th́ lúc bấy giờ c̣n là Viện quách ǵ. Điều thứ hai nữa là cái “mũ kim cô” trên đầu. Nói năng rón rén, không dám nói. Vừa rồi tôi sang Singapore th́ thằng hiệu trưởng Trường Đại học quản lư Singapore hỏi ta có quyền tự do phát ngôn hay không, tôi có trả lời là tự do phát ngôn th́ cứ tự do phát ngôn, nhưng quyền tự do sau phát ngôn th́ tôi không bảo đảm. Mức độ cởi mở, tự do tư tưởng, mức độ tự chịu trách nhiệm của các nhà khoa học Việt Nam, làm cho các nhà khoa học Việt Nam không ít trường hợp trở nên thấp, trở nên xoàng, trở nên hời hợt, trở nên chưa có trách nhiệm, đầy đủ đối với đất nước, đối với dân tộc này. Điểm thứ ba là, số anh em trẻ th́ ngoại ngữ khá, nhưng mà hiểu biết về đất nước chưa được nhiều. Số anh em lớn tuổi rồi th́ ngoại ngữ lại kém quá. Khổ thế. Nhiều bố khai lư lịch gửi trung ương là bố nói có học tiếng Anh thực chất là bố không làm được ǵ. Mà tiếng Anh có nhiều loại tiếng Anh. Tiếng Anh để nói vài câu vớ vẩn “I love you” th́ ai cũng nói được. Nhưng cái tiếng Anh có văn hóa, nói năng chững chạc như một nhà khoa học để có thể giảng được mới là quan trọng chứ. Chứ như bà bán cá ở chợ Hôm, bà nói suốt ngày nhưng chỉ nói 800 từ; bởi chỉ chửi, chửi bậy, loanh quanh măi rồi chỉ có mấy chuyện ấy thôi. Nước ngoài người ta cũng biết rồi. Mày là nhà khoa học của một cái đất nước rất nghèo. Ngày 01 tháng 12 này cũng có một cái Hội nghị tài trợ. Tôi xin báo cáo rất chân thành với các anh là ra đấy chỉ khổ tâm thôi. Nhiều thằng nó nói với tôi là chúng mày định ngửa tay đi ăn xin đến bao giờ nữa? Chúng mày là người thông minh, có học, về mặt nào đấy chúng mày không kém ǵ chúng tao cả… Tại sao chúng mày cứ ăn xin miết thế. Chúng mày giỏi thế mà chúng mày nghèo lâu đến như thế là thế nào? Chúng mày cứ đề ra cái mục tiêu là đến bao giờ chúng mày đừng có đi ăn xin nữa được không? Nó nói với tôi trắng trợn và thẳng lắm chứ, y nguyên như tôi nói với các anh chị. Nó bảo mày phải nghĩ đi, mà phải nghĩ cả phẩm giá, tư cách của mày đi xem mày là thế nào đi, lúc nào rồi dân tộc của mày sẽ như thế này sao? Trí tuệ như thế này, truyền thống như thế này, sao mày ăn xin hoài thế? Ta cứ tưởng nó cho tiền măi là vinh dự. Tôi thấy vinh dự vừa phải thôi, chứ trong thâm tâm tôi như muối xát vào ruột chứ không đơn giản đâu. V́ nó nói đến như thế. Thằng không nói th́ trong thâm tâm nó cũng nghĩ thế cả, thằng bỗ bă th́ nó nói toẹt vào mặt chứ không phải đơn giản đâu. Cho nên, có người nói với tôi là, vậy th́ bây giờ ḿnh có lănh đạo ASEAN được không, tức ông phải trả lời trước hết ông lănh đạo th́ ông có tiền ông bao thằng khác không? Hai là ông có cái học thuyết ǵ để hướng dẫn cho người ta không? Thứ ba nữa là ông muốn lănh đạo th́ thằng Washington và thằng Bắc Kinh nó có tin ông không? Hai thằng ấy mà nó không tin ông nó cho ông mấy chưởng th́ lúc bấy giờ, ông chưa lănh đạo nó đă cho ông què cẳng rồi. Th́ thôi, bây giờ coi như ông đừng lănh đạo; chứ ông mà lên tiếng, ông mạnh mồn ra tiếng lănh đạo, ḥ hét th́ đừng là nó cho ông mấy chưởng ngay chứ không phải không đâu. Mà nó có nhiều vơ hơn ḿnh, nhiều tiền hơn ḿnh, nhiều công cụ hơn ḿnh”.

Câu hỏi:“Bây giờ ḿnh xem xét cơ chế trách nhiệm cá nhân của người lănh đạo, người đứng đầu. Vậy có giải pháp ǵ để nâng cao trách nhiệm cá nhân”?

Trả lời:Theo tôi, cái đó gắn liền với một cơ chế dân chủ. Tức là trách nhiệm đầy đủ, hoàn toàn cá nhân, anh có th́ anh làm; tức phải tạo nên một cơ chế mà luôn luôn tạo ra một động lực rất mạnh và có một cái phanh rất ăn. Có một triết lư là động lực càng mạnh th́ phanh càng phải ăn. Chứ bây giờ ông đi xe máy mà phanh của ông không ăn th́ đố ông dám đi, ông đi xe đạp mà không có phanh cũng đă chết chứ chưa nói xe máy. Bây giờ, ông đi ô tô rồi mà phanh vẫn không chắc th́ ông đâm lung tung tất cả. Cơ chế cán bộ của ḿnh là cơ chế không phanh, chả thấy phanh mẹ ǵ cả. Vậy ông xem có ông Tổng Giám đốc doanh nghiệp nhà nước nào bị thôi chức do kém năng lực không? Chả có ông nào trong ngần ấy ông tổng công ty phá sản như vậy. Trời ơi, nh́n ông tổng giám đốc dệt Long An, giàu lắm ông ơi. Hơn anh em ḿnh nhiều. Cho nên, nếu nói trách nhiệm cá nhân th́ phải nh́n vào một cách tổng thể, tạo những điều kiện môi trường, thông tin, giám sát, kiểm toán, rồi thanh toán qua ngân hàng, rồi là vân vân. Chứ bây giờ chỉ bảo là phát động dân chủ cơ sở với lại công vùng lên. Công nhân biết quách ǵ đâu mà. V́ nó kư hợp đồng, nó ăn hoa hồng mấy trăm ngàn đôla th́ công nhân biết quách ǵ. Các anh biết v́ sao mà Việt Nam cứ gia công hàng măi không. Bởi v́, gia công như vậy th́ tay giám đốc được hai khoản. Thứ nhất là nó bảo công nhân của tao kém, yếu nên mày phải cho tao 3% tiền tỷ lệ phế phẩm. Rồi nó về nó phát động. Công đoàn làm thế nào phấn đấu, tỷ lệ phế phẩm dưới 1% ấy; nó chén, ít nhất nó chén 60% của khoản đó. Thứ hai là tiết mục vải vụn, thẹo thừa, v́ bao giờ thằng kia đưa sang cũng đưa dư thừa. Lúc bấy giờ nó chia ra, món đó cũng thằng kia đưa sang cũng đưa thừa chứ. Lúc bấy giờ nó chia ra, món đó cũng lại 60%. Một người rất chân t́nh với tôi nói là, nói thật với anh, em làm giám đốc như vậy, lương không đủ đi uống cà phê, đánh ten-nít. Một năm em không được 800 triệu đến 1 tỷ là coi như em khóc. Đấy là các chiến hữu có con gửi ở chỗ 2.800 đôla/tháng đấy. Mà có thấy họ đóng góp ǵ đâu, không thấy đóng góp, không thấy điều tiết ǵ cả. Một điều mà tôi nhấn mạnh lại một lần nữa là sự thất bại, sự yếu kém của chế độ là không điều tiết được. Cái đó ḿnh kém xa thằng Thụy Điển. Xă hội Thụy Điển, Phần Lan đấy, trở nên mẫu mực của thế giới là v́ nó có t́nh đoàn kết, nó đánh thuế công khai, minh bạch. Tôi có biết thứ trưởng ngoại giao Thụy Điển, hôm tôi đi họp, vào cái nhà hàng Indonesia, cái nơi mà có múa khỏa thân, uống khoảng nửa chai sâm panh và ăn một bữa, một tối vào đấy nó lấy đâu khoảng 300 đô la. Thằng ấy chi. Về kiểm toán, Bộ ngoại giao nó bảo là đừng có chi vào đây, khoản này là không được. Thằng này nó bảo là mày cứ chi đi. Kiểm toán chuyển sang Quốc hội. Quốc hội lập tức gọi báo chí đến thông báo, cho chụp ảnh, đưa ra công luận. Báo chí đưa ra một cái là ngay ngày hôm sau ông Thứ trưởng xin từ chức ngay. Bởi v́ không thể nào chấp nhận được. Tiền của nhân dân không phải để cho ông đi xem múa khỏa thân. Ông xem th́ ông phải bỏ tiền túi của ông ra, tôi không cấm ông. Đằng này ông lại bắt tôi giả, lại c̣n hống hách mượn quyền của Bộ ngoại giao nữa. Tôi thấy là quyền hạn càng nhiều th́ phải có sự khống chế quyền lực. Không nên được bỏ nguyên lư cơ bản đó.

Lê Đăng Doanh

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: